Հանդիպե՞ն, թե ոչ․ ով առաջինը կթարթի ԱՄՆ-Չինաստան առևտրային պատերազմում
Ուրբաթ առավոտյան Չինաստանի առևտրի նախարարության ներկայացուցիչը հայտարարեց, որ Պեկինը քննարկում է ԱՄՆ-ի հետ մաքսային բանակցությունների հնարավորությունը։ Սա մի լուր էր, որին սպասում էր ամբողջ աշխարհը. քանի որ Չինաստանից ԱՄՆ արտահանվող որոշ ապրանքների վրա կիրառվող մինչև 245% մաքսատուրքերը գրեթե կանգնեցրել են առևտուրը աշխարհի երկու խոշորագույն տնտեսությունների միջև՝ սրելով տնտեսական ճգնաժամի սպառնալիքը։ «ԱՄՆ պաշտոնյաներն առիթի դեպքում ընդգծել են, որ պատրաստ են բանակցել Չինաստանի հետ մաքսային հարցերի շուրջ», — ասաց նախարարության խոսնակը։ «Չինաստանի դիրքորոշումն անփոփոխ է․ եթե պայքարենք՝ մինչև վերջ, եթե բանակցենք՝ դռները բաց են։ Եթե ԱՄՆ-ը իսկապես ուզում է խոսել, պետք է անկեղծություն ցույց տա, ընդունի իր սխալներն ու չեղարկի միակողմանի մաքսատուրքերը»։ Այս հայտարարությունն արվել է մեկ օր անց այն բանից հետո, երբ Չինաստանի պետական լրատվամիջոցների հետ կապ ունեցող Weibo-յան հաշիվը հաղորդել էր, թե ԱՄՆ-ն ցանկանում է սկսել բանակցություններ։ Միաժամանակ, նախորդ շաբաթ Դոնալդ Թրամփը պնդել էր, որ բանակցություններն արդեն սկսվել են՝ հայտարարություն, որը Պեկինը հերքեց։ «Չինաստանը կարիք չունի խոսելու ԱՄՆ-ի հետ», — ասված էր CCTV-ին առնչվող Weibo-յան գրառման մեջ։ «Բանակցային տեսանկյունից, ներկայումս առավել անհանգստացած կողմը հենց ԱՄՆ-ն է»։ Նման հայտարարությունները վերածվել են պարբերական պնդումների ու հերքումների շղթայի՝ երկու կողմերն էլ հրապարակայնորեն հրաժարվելով առաջինը նախաձեռնել խոսակցությունը։ Հիմնական հարցն այլևս այն չէ՝ տեղի կունենա՞ն բանակցությունները, թե ոչ, այլ՝ ե՞րբ, ինչ պայմաններում և ում նախաձեռնությամբ։ Փորձագետներն այս վիճակը նկարագրում են որպես «նյարդերի պատերազմ»՝ Թրամփն ու Սի Ծինփինը ձգտում են պահպանել հեղինակությունը, միաժամանակ գաղտնի փնտրելով փոխզիջումային ելք՝ առևտրային պատերազմի թուլացման տեսքով։ «Այսպիսի մի քայլ առաջ, երկու քայլ հետ մանևրները սպասելի են, քանի որ ո՛չ Վաշինգտոնն, ո՛չ Պեկինը չեն ցանկանում երևալ որպես զիջող կողմ», — ասում է Սինգապուրի Ազգային համալսարանի քաղաքագիտության դոցենտ Ջա Յան Չոնը։ «Բայց իրավիճակի թուլացումը շահավետ է երկու կողմերի համար, հետևաբար՝ դրա իրագործման խթաններ կան»։ Ավստրալիայի Չինաստանի ուսումնասիրման կենտրոնի վերլուծաբան Վեն-Տի Սունը այլ կերպ է ներկայացնում իրավիճակը. «Սա նման է երկու ռալիի մեքենաների խաղին, երբ հանդիպում են դեմ-դեմ. ով առաջինը շեղվի ուղուց, կհամարվի թույլ կողմը։ Իսկ այժմ ոչ ոք չի ուզում թույլ երևալ»։ Նա, ով առաջինը սկսի մաքսային բանակցությունները, ընկալվելու է որպես զիջող կողմ՝ կորցնելով բանակցային դիրք։ «Ով անհամբեր է երևում՝ կորցնում է շահարկման լծակները», — նշում է Սունը։ «Երկու կողմերն էլ ուզում են մյուսին ներկայացնել որպես առավել անհանգիստ ու զիջող»։ Այս յուրահատուկ փակուղու պայմաններում, երբ երկու կողմերն էլ ցանկանում են նույն արդյունքը, սակայն ոչ մեկը չի ցանկանում առաջինը առաջարկել այն, կիրառվում է այսպես կոչված «կառուցողական անորոշություն»՝ միտումնավոր ոչ հստակ ձևակերպումներ, որպեսզի յուրաքանչյուր կողմ կարողանա ասել, թե ինքը ճիշտ է վարվում։ Սունի կարծիքով, հենց այս ռազմավարությամբ է բացատրվում վերը նշված Weibo գրառումը։ «Պեկինն այս կերպ փորձում է գտնել լեզվախաղերի միջոցով ընդհանուր ելք, որը թույլ կտա աստիճանաբար նվազեցնել լարվածությունը», — ասում է նա։ Այս վիճակից դուրս գալու մի տարբերակ է միջնորդ կողմի ներգրավումը, որը երկուսին էլ հնարավորություն կտա «պատվով» դուրս գալ իրավիճակից։ Մյուս տարբերակն այն է, ինչ Սունը նկարագրում է որպես «միայն պայմանականորեն ընկալվող նախաձեռնություն», այսինքն՝ այն կողմը, որ առաջինը սեղանի շուրջ գա, կարողանա ներկայացնել դա որպես պատասխան, ոչ թե որպես առաջին քայլ։ Թրամփի և Սիի պարագայում դա կնշանակի, որ բանակցությունների մեկնարկը կարելի է ներկայացնել որպես հաղթանակ երկու կողմերի համար։ Բոլորովին կարեւոր է նաև հանրային ընկալումը։ Չոնգի խոսքով՝ առևտրային լարվածության թուլացումը մի բան է, բայց յուրաքանչյուր առաջնորդ ձգտում է դա ներկայացնել որպես հաղթանակ ներքին լսարանի համար։ «Թրամփը ցանկանու
մ է ցույց տալ, թե ստիպել է Պեկինին զիջումների գնալ, իսկ Սին ցանկանում է հավաստիացնել իր ժողովրդին և աշխարհին, որ հենց ինքը կարողացավ ստիպել Թրամփին՝ փոխել դիրքորոշումը», — ասում է Չոնը։ Ներքին ճնշումները զգալի են երկու առաջնորդների համար։ Թրամփն այս շաբաթ դժվարությամբ փորձում էր հանգստացնել տնտեսական անկման մասին ահազանգերը՝ միևնույն ժամանակ առերեսվելով 2022-ից ի վեր առաջին անգամ գրանցված տնտեսական անկման փաստին։ Սին՝ որը դեռևս մաքսային սահմանափակումներից առաջ պայքարում էր սպառման նվազման, անշարժ գույքի ճգնաժամի և գործազրկության դեմ, հիմա ստիպված է համոզել բնակչությանը, որ կկարողանա դիմակայել այս առևտրային ճնշմանը և ապահովել տնտեսական կայունություն։ «Թրամփն էլ, Սին էլ հասկացել են, որ այս փուլում հնարավոր չէ ունենալ բացարձակ հաղթանակ», — ասում է Սունը։ «Թրամփը փորձում է գտնել մի կետ, որում Չինաստանը որոշ չափով զիջի, որպեսզի նա կարողանա դա ներկայացնել որպես իր հաղթանակ՝ հատկապես ներքին լսարանի համար»։ Չնայած Չինաստանն ամբողջությամբ դեմ չէ բանակցություններին, Սունի խոսքով՝ «նրանք շարունակում են գնահատել՝ որն է «ճիշտ գինը» այդ զիջումների դիմաց»։ Սիի պարագայում իրավիճակը նա բնութագրում է որպես «երկաստիճան խաղ»․ «Չինաստանը պետք է կառավարի ԱՄՆ-ի հետ երկկողմ բանակցությունները, միևնույն ժամանակ ներքին մակարդակում պահպանի այն ներկայացումը, թե «Արևելքն է բարձրանում, իսկ Արևմուտքը՝ թուլանում»։ «Եթե Արևելքը խոնարհվի Արևմուտքի առաջ, ապա դա չի կարող ընկալվել որպես բարձրացող Արևելք»։ Գրառման պահին ԱՄՆ-ը չի հերքել այն պնդումները, թե ինքը փորձել է սկսել բանակցությունները։ Սակայն այն փաստը, որ երկու կողմերն էլ նման հայտարարություններ են արել, Չոնի կարծիքով, վկայում է, որ կա որոշակի շփում։ «Կողմերը շփվում են», — ասում է նա։ «Իսկ դա արդեն վկայում է, որ որոշ պայմանավորվածություններ հնարավոր են»։ Սակայն բանակցությունների մեկնարկը դեռ չի նշանակում, որ ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերությունները, որոնք լարված էին դեռևս մինչ Թրամփի սկսած առևտրային պատերազմը, կայունացման շեմին են։ Չոնը զգուշավոր է. նրա համոզմամբ՝ ներկայիս դիրքորոշումները վկայում են, որ կողմերը դեռ չեն հասել այն կետի, երբ իսկապես պատրաստ են փնտրել լուծում։ «Յուրաքանչյուր կողմ էլ հույս ունի, որ մյուսը զիջում կանի, և նրանց դիմակայությունը կշարունակվի այնքան ժամանակ, մինչև պարզվի՝ ով առաջինը կթարթի»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
