Իրանը զանգվածային ձերբակալություններ ու մահապատիժներ է իրականացնում՝ Իսրայելի հետ հակամարտության ֆոնին
Իրանի իշխանությունները վերջին օրերին մի շարք մահապատիժներ ու հարյուրավոր ձերբակալություններ են իրականացրել՝ ի պատասխան Իսրայելի հետ վերջին ռազմական լարվածությանը։ Ձերբակալվածների մեծ մասը կասկածվում է իսրայելական հետախուզական ծառայությունների հետ կապ ունենալու մեջ։ Իշխանությունների խոսքով՝ Իրանի անվտանգության համակարգում արձանագրվել է «նախադեպը չունեցող ներթափանցում» իսրայելական գործակալների կողմից։ Վերլուծաբանների կարծիքով՝ Իսրայելին փոխանցված տեղեկատվությունը հնարավոր է օգտագործվել է բարձրաստիճան ԻՀՊԿ (Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուս) հրամանատարների և միջուկային գիտնականների թիրախային սպանությունների կազմակերպման համար։ Իրանը այդ գործողությունները վերագրում է երկրի ներսում գործող Մոսադի ցանցին։ Իշխանությունները, ցնցված այդ սպանությունների ծավալից ու ճշգրտությունից, սկսել են հետապնդել բոլոր նրանց, ում կասկածում են օտարերկրյա հետախուզության հետ կապի մեջ՝ դա ներկայացնելով որպես «ազգային անվտանգության պահպանում»։ Սակայն իրավապաշտպանները նախազգուշացնում են, որ այս գործողությունները միաժամանակ ծառայում են այլախոհության ճնշման և բնակչության նկատմամբ վերահսկողությունը սեղմելու նպատակին։ Հակամարտության 12 օրերի ընթացքում երեք մարդ մահապատժի է ենթարկվել՝ Իսրայելի օգտին լրտեսելու մեղադրանքով։ Հետագայում՝ հրադադարի հաջորդ օրը, ևս երեք մարդ է մահապատժի ենթարկվել նմանատիպ մեղադրանքով։ Դրանից հետո իշխանությունները հայտարարել են ամբողջ երկրի տարածքով հարյուրավոր կասկածյալների ձերբակալման մասին։ Պետական հեռուստատեսությամբ ցուցադրվել են ձերբակալվածների կողմից տրված խոստովանությունները, որոնցում նրանք իբր ընդունում են համագործակցությունը իսրայելական հետախուզության հետ։ Իրավապաշտպան կազմակերպություններն ու ակտիվիստները մտահոգություն են հայտնում այս զարգացումների կապակցությամբ՝ ընդգծելով Իրանում խոստովանությունները ուժով կորզելու և անարդար դատավարությունների երկարամյա պրակտիկան։ Կա մտավախություն, որ մահապատիժները կարող են շարունակվել։ Իրանի հետախուզության նախարարությունն ընդգծում է, թե «դաժան պայքար» է մղում Արևմուտքի ու Իսրայելի հետախուզական կառույցների՝ այդ թվում՝ CIA-ի, Մոսադի և MI6-ի դեմ։ «Ֆարս» լրատվական գործակալության տվյալներով, որը կապ ունի ԻՀՊԿ-ի հետ, հունիսի 13-ին Իսրայելի հարձակման մեկնարկից ի վեր, «իսրայելական լրտեսական ցանցը բարձր ակտիվություն է ցուցաբերում Իրանի ներսում»։ Գործակալությունը հաղորդում է, որ այդ 12 օրերի ընթացքում Իրանի հատուկ ծառայությունները ձերբակալել են ավելի քան 700 անձի, որոնք կասկածվում են այդ ցանցի հետ կապ ունենալու մեջ։ BBC Persian-ին մի քանի իրանցիներ պատմել են, որ երկրի հետախուզության նախարարությունից ստացել են SMS հաղորդագրություններ, որոնցում նշվում էր, որ իրենց հեռախոսահամարը հայտնվել է Իսրայելին առնչվող սոցիալական էջերում, և պահանջվում էր դուրս գալ այդ էջերից՝ հակառակ դեպքում ենթարկվելու են պատասխանատվության։ Իրանի իշխանությունները ճնշում են գործադրում նաև արտասահմանում գործող պարսկերեն լրատվամիջոցների լրագրողների վրա, այդ թվում՝ BBC Persian-ի, London-ում հիմնված Iran International-ի և Manoto TV-ի։ Iran International-ը հայտնել է, որ ԻՀՊԿ-ն Թեհրանում ձերբակալել է իր հաղորդավարուհիներից մեկի մայրիկին, հայրիկին ու եղբորը՝ ստիպելով նրան հրաժարվել աշխատանքից։ Աղջիկը հեռախոսազանգ է ստացել հորից, որը՝ անվտանգության ծառայողների ճնշման ներքո, հորդորել է նրան դուրս գալ հեռուստաալիքից և զգուշացրել հնարավոր հետևանքների մասին։ BBC Persian-ի լրագրողները նույնպես հայտնում են իրենց ընտանիքների հասցեին ուղղված աճող սպառնալիքների մասին։ Ըստ վերջին դեպքերի, Իրանի անվտանգության աշխատակիցները նշել են, որ «պատերազմական իրավի
ճակում» արդարացված է ընտանիքի անդամներին որպես պատանդներ թիրախավորելը։ Լրագրողները նաև որակվել են որպես «մոհարեբ»՝ «Աստծու դեմ պատերազմող», ինչը Իրանի օրենսդրությամբ կարող է ենթադրել մահապատիժ։ Manoto TV-ն ևս հայտնել է նմանատիպ դեպքերի մասին՝ ներառյալ աշխատակիցների ընտանիքների հասցեին սպառնալիքները և հեռուստաալիքի հետ կապերը խզելու պահանջները։ Որոշ հարազատների սպառնացել են նաև «Աստծու թշնամի» և լրտեսության մեղադրանքներով, որոնք նույնպես ենթադրում են մահապատիժ։ Փորձագետները այս գործողությունները դիտարկում են որպես ռազմավարության մաս՝ ուղղված արտագաղթած լրագրողների վախեցմանը և արտահայտվելու ազատության սահմանափակմանը։ Անվտանգության ուժերը ձերբակալել են նաև տասնյակ ակտիվիստների, գրողների և արվեստագետների՝ հաճախ առանց որևէ պաշտոնական մեղադրանքի։ Նաեւ կան հաղորդումներ 2022-ի «Կին, կյանք, ազատություն» շարժման զոհերի ընտանիքների անդամների ձերբակալությունների մասին։ Այս ամենը վկայում է, որ ճնշումները վերաբերում են ոչ միայն ներկա, այլև անցյալում հակակառավարական շարժումների մասնակիցներին։ Պատերազմի ընթացքում Իրանում ինտերնետ մուտքը խստորեն սահմանափակվել է, և հրադադարից հետո էլ ամբողջությամբ չի վերականգնվել։ Այս պրակտիկան արդեն սովորական է դարձել իշխանությունների համար՝ հատկապես համաժողովրդական բողոքի ցույցերի ժամանակ։ Միաժամանակ, Instagram-ը, Telegram-ը, X-ը, YouTube-ը և BBC Persian-ի պես լրատվական կայքերն արդեն երկար ժամանակ արգելափակված են երկրում՝ հասանելի լինելով միայն VPN-ների միջոցով։ Իրավապաշտպաններն ու վերլուծաբանները հիշեցնում են 1980-ականները, երբ Իրանի իշխանությունները դաժանորեն ճնշում էին քաղաքական ընդդիմությանը՝ Իրան-Իրաք պատերազմի պայմաններում։ Շատերն այժմ վախենում են, որ Իսրայելի հետ հակամարտությունից հետո տարածաշրջանային դիրքերի թուլացման ֆոնին Իրանը կարող է կրկին անցնել ներքին հաշվեհարդարի՝ զանգվածային ձերբակալությունների, մահապատիժների և խիստ ճնշումների ճանապարհով։ Քննադատներն անդրադառնում են նաև 1988-ի իրադարձություններին, երբ «մահվան հանձնաժողովների» կարճ, գաղտնի դատավարություններից հետո հազարավոր քաղբանտարկյալներ մահապատժի ենթարկվեցին։ Նրանց մեծ մասն անանուն գերեզմաններում է հուղարկավորված։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
