Ռուսաստանի տնտեսությունը քայքայված չէ, բայց լուրջ ճնշման տակ է
2022-ին Ուկրաինա ապօրինի ներխուժելուց հետո Ռուսաստանը դարձել է աշխարհում ամենաշատ պատժամիջոցների ենթարկված երկիրը, սակայն նրա տնտեսությունը տարօրինակ կերպով դիմացկուն է եղել։ Եթե հիմք ընդունենք պաշտոնական տվյալները, ապա 2024 թվականին Ռուսաստանի տնտեսությունը աճել է ավելի արագ, քան «Մեծ յոթնյակի»՝ Կանադայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Ճապոնիայի, Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի տնտեսությունները։ Նախորդ տարի Ռուսաստանի ՀՆԱ-ն աճել է 4.3 տոկոսով, մինչդեռ Մեծ Բրիտանիայում այն կազմել է 1.1%, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 2.8%։ Այս աճին նպաստել է Կրեմլի աննախադեպ ռազմական ծախսերը։ Ռուսական նավթի արտահանումը, թեև փոքր փոփոխություններով, շարունակում է մնալ կայուն՝ Եվրոպա նախատեսված մատակարարումները վերուղղվել են Չինաստան և Հնդկաստան։ Բացի այդ, ստեղծվել է «ստվերային նավատորմ»՝ ոչ թափանցիկ սեփականությամբ և ուղիներով, որը թույլ է տալիս շրջանցել պատժամիջոցները։ Միևնույն ժամանակ ռուսական ռուբլին դարձել է այս տարվա ամենաուժեղ արժույթը՝ արժեվորվելով ավելի քան 40%՝ ըստ Bank of America-ի։ Սակայն մոտենալով 2026-ին՝ իրավիճակն աստիճանաբար փոխվում է։ Ռուսաստանի ներսում գնաճը շարունակում է մնալ բարձր, տոկոսադրույքները հասել են 20 տոկոսի, իսկ ընկերություններն աշխատուժի խիստ պակաս են զգում։ Միջազգային շուկայում նավթի գներն այս տարի նվազել էին մինչև Իսրայել-Իրան հակամարտության վերսկսումը, որն առաջացրեց նոր թանկացումներ։ Ռուսաստանի էկոնոմիկայի նախարարը նախօրեին հայտարարեց, որ երկիրը «գերտաքացման» շրջանից հետո կանգնած է ռեցեսիայի եզրին։ Որոշ փորձագետներ նույնիսկ կանխատեսում են հնարավոր տնտեսական փլուզում։ Մոսկվայի տնտեսագետ Եվգենի Նադորշինը BBC-ին ասել է․ «Ընդհանուր առմամբ մինչև 2026-ի վերջը իրավիճակը կլինի բավականին անհարմար, և անկասկած կլինեն դեֆոլտներ ու սնանկություններ»։ Սակայն նա կարծում է, որ անկումը «համեմատաբար մեղմ» կլինի և տնտեսական փլուզման մասին խոսակցությունները «ամբողջական սուտ» է համարում։ Նրա խոսքով՝ ներկայումս Ռուսաստանում գործազրկությունը ռեկորդային ցածր մակարդակում է՝ ընդամենը 2.3%, և հաջորդ տարի այն կարող է աճել մինչև 3.5%։ Համեմատության համար՝ Մեծ Բրիտանիայում այս ցուցանիշը ապրիլին կազմել է 4.6%։ Այնուամենայնիվ, փորձագետները նշում են, որ երկիրը մտել է տնտեսական կանգառի շրջան։ 2024-ի ապրիլին տարեկան գնաճը կազմել է 9.9%՝ պայմանավորված ինչպես պատժամիջոցների հետևանքով ներմուծման գների աճով, այնպես էլ աշխատուժի սուր պակասով, ինչը բարձրացրել է աշխատավարձերը։ Տարվա վերջում Ռուսաստանը զգացել է շուրջ 2.6 միլիոն աշխատողի պակաս՝ մեծամասամբ բանակ զորակոչված կամ երկրից փախած տղամարդկանց պատճառով։ Կենտրոնական բանկը, փորձելով զսպել գնաճը, կտրուկ բարձրացրել է տոկոսադրույքները, ինչը սակայն բարդացնում է բիզնեսի համար ներդրումային ռեսուրսների ներգրավումը։ Միևնույն ժամանակ, նավթի և գազի վաճառքից եկամուտները զգալիորեն նվազել են՝ մայիսին տարեկան կտրվածքով անկելով 35%-ով։ Այդ ամենը հանգեցրել է պետական բյու
ջեի աճող դեֆիցիտի, ինչի հետևանքով կրճատվել են ենթակառուցվածքների և հանրային ծառայությունների համար նախատեսված ծախսերը։ Քաղաքական վերլուծաբան Անդրաշ Տոտ-Ցիֆրան նշում է․ «Ռազմական ծախսերի մեծ մասը սրբագրել հնարավոր չէ, ուստի միջոցները տեղափոխվում են ճանապարհների, երկաթուղու և կոմունալ ոլորտի ներդրումներից՝ վատթարացնելով այդ ծառայությունների որակը»։ Չնայած Ռուսաստանն ավելի հաջող դիմակայել է պատժամիջոցներին, քան սպասվում էր, դրանք շարունակում են խոչընդոտել տնտեսությանը։ Ռուսական ընկերությունները դժվարությամբ են ներմուծում անհրաժեշտ տեխնոլոգիաներ, իսկ ավտոարդյունաբերությունը լրջորեն տուժել է։ ԵՄ-ն արգելել է ռուսական ածխի ներկրումը և աստիճանաբար հրաժարվում է ռուսական գազից՝ նպատակ ունենալով լիարժեք հրաժարվել մինչև 2027 թվականը։ «Սա մոտ ժամանակներում չի խանգարի Ռուսաստանի՝ պատերազմ վարելու ունակությանը», – ասում է Տոտ-Ցիֆրան։ – «Բայց երկարաժամկետում դա կարող է խաթարել տնտեսական աճի և դիվերսիֆիկացման հնարավորությունները»։ Կրեմլը սակայն մերժում է մտահոգությունները։ Հունիսի սկզբին Դմիտրի Պեսկովը հայտարարեց, որ երկրի «մակրոէկոնոմիկ կարգավիճակն ու կայուն հիմքը» ակնհայտ են։ Իսկ ապրիլին նա վստահեցրել էր, որ տնտեսությունն «աջողությամբ զարգանում է»՝ շնորհիվ պետական քաղաքականության։ Դեռևս դժվար է կանխատեսել ապագան։ Եթե այս տարի Ուկրաինան և Ռուսաստանը խաղաղության պայմանավորվածություն ձեռք բերեն, ինչը բացառված չէ, դա կարող է մեղմել ճնշումը Մոսկվայի վրա։ ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփն արդեն հայտարարել է հարաբերությունների նորմալացման և նոր տնտեսական համագործակցության հնարավորության մասին։ Սակայն Օքսֆորդի էներգետիկ հետազոտությունների ինստիտուտի վերլուծաբան Կատյա Յաֆիմավան նշում է, որ Եվրոպան հնարավոր է շարունակի իր պատժամիջոցային քաղաքականությունը նաև խաղաղության դեպքում։ «Նույնիսկ այդ դեպքում, դժվար է պատկերացնել, որ Եվրոպան կվերադառնա ռուսական նավթի և գազի նախկին ծավալների գնումներին։ Թեև գազի փոքր ծավալով ներմուծման վերականգնումը հնարավոր է»։ Ի վերջո, ինչպես էլ զարգանա իրավիճակը, պատերազմն արդեն զգալի երկարաժամկետ գին ունի Ռուսաստանի տնտեսության համար, և Կրեմլը գնալով ավելի քիչ գործիքներ ունի դրա հետևանքները մեղմելու համար։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
