Ինչու է ԱՄԷ-ի դուրս գալը ՕՊԵԿ-ից այդքան կարևոր
Ինչու է ԱՄԷ-ի դուրս գալը ՕՊԵԿ-ից այդքան կարևոր Արաբական Միացյալ Էմիրությունների (ԱՄԷ) հանկարծակի որոշումը դուրս գալու ՕՊԵԿ-ից (Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպությունից) լուրջ իրադարձություն է։ Էմիրատները ՕՊԵԿ-ի անդամ են եղել նույնիսկ նախքան 1971 թվականին որպես անկախ պետություն ձևավորվելը։ ՕՊԵԿ-ը հիմնականում Պարսից ծոցի նավթային երկրների միավորում է, որը տասնամյակներ շարունակ վերահսկել է հում նավթի գինը՝ կարգավորելով արտադրության ծավալները և բաշխելով քվոտաներ իր անդամների միջև։ Այն առանցքային դեր է խաղացել 1970-ականների նավթային ճգնաժամերում, որոնք էապես փոխել են համաշխարհային էներգետիկ քաղաքականությունը։ Թեև ՕՊԵԿ-ի արտադրության առյուծի բաժինը պատկանում է Սաուդյան Արաբիային, ԱՄԷ-ն ունեցել է երկրորդ ամենամեծ պահեստային հզորությունը։ Այլ կերպ ասած՝ այն եղել է երկրորդ ամենակարևոր «սվինգ արտադրողը», որն ի վիճակի էր ավելացնել արտադրությունը՝ գները կայունացնելու համար։ Հենց այս հանգամանքն էլ երկարաժամկետ հեռանկարում ստիպել է Էմիրատներին վերանայել իրենց դիրքը կազմակերպությունում։ Պարզ ասած՝ ԱՄԷ-ն ցանկանում էր օգտագործել այն մեծ հզորությունները, որոնց մեջ ներդրումներ էր կատարել։ ՕՊԵԿ-ի քվոտաները սահմանափակում էին նրա արտադրությունը 3-3,5 մլն բարելով օրական։ Արդյունքում՝ կազմակերպությանը մնալու գինը (կորցրած եկամուտների տեսքով) անհամեմատ մեծ էր հենց ԱՄԷ-ի համար։ Սակայն այս քայլի ժամանակացույցը ակնհայտորեն կապված է Իրանի հետ կապված պատերազմական իրավիճակի հետ։ Պարսից ծոցում ստեղծված լարվածությունը խիստ ազդել է ԱՄԷ-ի հարաբերությունների վրա Իրանի հետ և կարող է էլ ավելի լարել արդեն իսկ լարված հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի հետ։ ՕՊԵԿ-ի համար սա լուրջ հարված է այն ժամանակ, երբ կազմակերպության երկարաժամկետ կայունության շուրջ լուրջ հարցեր են առաջանում։ ԱՄԷ-ն, երբ կկարողանա լիարժեք վերադարձնել իր նավթը շուկա՝ ծովով կամ խողովակաշարով, հավանաբար կնպատակավորի հասնել օրական 5 մլն բարելի արտադրության։ Սաուդյան Արաբիան կարող է պատասխանել նավթային գնային պատերազմով, որը ԱՄԷ-ի ավելի դիվերսիֆիկացված տնտեսությունը կդիմանա, բայց աղքատ այլ ՕՊԵԿ-յան անդամները՝ ոչ։ Ամեն ինչ կախված է Սաուդյան Արաբիայի արձագանքից։ ԱՄԷ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյաները խոսում են Աբու Դաբիի նավթային դաշտերից նոր խողովակաշարեր կառուցելու մասին, որոնք կշրջանցեն Հորմուզի նեղուցը և կուղղվեն դեպի Ֆուջեյրայի չօգտագործված նավահանգիստ։ Այսօր արդեն մեկ խողովակաշար ակտիվորեն գործում է, սակայն արտադրության աճի և ծոցում տանկերների երթևեկության փոփոխության համար անհրաժեշտ կլինի լրացուցիչ հզորություն։ Ներկա պահին, իհարկե, Հորմուզի նեղուցում տեղի ունեցող կրկնակի արգելափակման ֆոնին սա նավթային շուկաների գլխավոր թեման չէ։ Աշխարհը հասկանալիորեն կենտրոնացած է 110 դոլարանոց նավթի գնի վրա։ Սակայն դա չի նշանակում, որ պետք է բացառել հաջորդ տարի նավթի գինը 50 դոլարի մոտակայքում տեսնելու հավանականությունը՝ եթե, օրինակ, նեղուցում ստեղծված խառնաշփոթը կարգավորվի մինչև ԱՄՆ-ում այս տարվա կեսգալի ընտրությունները։ ՕՊԵԿ-ը այսօր համաշխարհային նավթային շուկաներում շատ ավելի քիչ դեր ունի, քան 1970-ականներին։ Այն ժամանակ միջազգային առևտրի մեջ նավթի 85%-ը պատկանում էր ՕՊԵԿ-ին, իսկ այսօր այդ ցուցանիշը մոտ 50% է։ Նավթը նաև այնքան կարևոր չէ համաշխարհային տնտեսության համար, որքան նախկինում։ Կազմակերպությունը դեռևս ունի լ
ծակներ, բայց ոչ մենաշնորհ։ Այն այլևս չի կարող «պահանջագիր ներկայացնել» ամբողջ աշխարհին։ Հիշում եմ, թե ինչ էր ասել ՕՊԵԿ-ի խորհրդանշական դեմքը՝ Սաուդյան Արաբիայի նախկին նավթային նախարար Շեյխ Յամանին. «Քարի դարաշրջանը չավարտվեց այն պատճառով, որ աշխարհում քարերը վերջացան։ Նավթի դարաշրջանը ևս չի ավարտվի այն պատճառով, որ նավթը վերջանա»։ Սա կանխատեսում է աշխարհ, որտեղ ածխաջրածինները կփոխարինվեն այլ էներգիայի աղբյուրներով։ ԱՄԷ-ի քայլը կարելի է դիտարկել հենց որպես այդ՝ նավթից կախվածության նվազման նշան։ Չինաստանի էլեկտրիֆիկացման ներդրումները արդեն օգնել են մեղմել բարձր նավթի և գազի գների տնտեսական ազդեցությունը։ Որոշ հաշվարկներով՝ Չինաստանում մեքենաների, բեռնատարների և գնացքների էլեկտրիֆիկացումը նվազեցրել է նավթի պահանջարկը օրական մոտ 1 մլն բարելով։ Եթե այս միտումը արագանա ամբողջ աշխարհում, գլոբալ նավթի պահանջարկը կարող է հասնել պլատոյի։ Այս տեսանկյունից տրամաբանական է հնարավորինս արագ առավելագույնի հասցնել նավթային պաշարներից ստացվող եկամուտները՝ մինչև պահանջարկի կտրուկ անկումը։ ԱՄԷ-ն ունի ֆինանսական հզորություն և մասամբ դիվերսիֆիկացված տնտեսություն՝ ֆինանսական ծառայությունների և զբոսաշրջության շնորհիվ։ Ամեն ինչ կախված կլինի նոր իրավիճակից, որը կձևավորվի Պարսից ծոցում թշնամությունների դադարեցումից հետո։ ԱՄԷ-ի դուրս գալը ՕՊԵԿ-ից կարող է հրահրել դոմինոյի էֆեկտ և լուրջ ճնշում գործադրել Սաուդյան Արաբիայի վրա։ Երբ տանկերները կրկին ազատորեն անցնեն Հորմուզով, կամ եթե ԱՄԷ-ն արագացնի նոր խողովակաշարերի կառուցումը, էմիրատյան նավթը կհոսի աննախադեպ ծավալներով՝ առանց ՕՊԵԿ-ի սահմանափակումների։ Ներկայիս արգելափակումների վրա դա գրեթե չի ազդի։ Բայց հետո կարող է փոխել ամեն ինչ։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
