ՊԱԼԵՍՏԻՆԻ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՃԱՆԱՊԱՐՀԸ՝ ՈՎ ԿՎԱՐԿԻ ՆՈՐ ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ
Սեպտեմբերին, պաղեստինցի դիվանագետ Հուսամ Զոմլոթը հրավիրված էր Լոնդոնում գտնվող Chatham House հետազոտական կենտրոնի քննարկմանը: Նույն ժամանակ Բելգիան միացավ Մեծ Բրիտանիային, Ֆրանսիային և այլ երկրների՝ Միավորված Ազգերի կազմակերպությունում (ՄԱԿ) Պաղեստինի պետությունը ճանաչելու խոստմանը: Զոմլոթը ընդգծեց՝ սա կարևոր պահ է. «Նյու Յորքում հնարավոր է տեսնել երկու պետությունների լուծման իրական վերջին փորձը. թող դա չթողնենք ձախողվելու»,– ասաց նա: Կարճ ժամանակ անց այս քայլը արեցին Մեծ Բրիտանիան, Կանադան և Ավստրալիան, որոնք ավանդաբար Իսրայելի ուժեղ դաշնակիցներ են: Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Քիր Սթարմերը սոցիալական ցանցերում հայտարարեց. «Արևելյան Միջերկրականում աճող սարսափի ֆոնին մենք փորձում ենք պահպանել խաղաղության և երկու պետությունների լուծման հնարավորությունը. դա նշանակում է անվտանգ Իսրայել կողքին, որի հետ գոյություն ունի կենսունակ պաղեստինյան պետություն, ինչը այսօր չկա»: Ավելի քան 150 երկիր արդեն ճանաչել է Պաղեստինի պետությունը, սակայն Մեծ Բրիտանիայի և մյուս երկրների քայլը շատերի համար պատմական նշանակություն ունի. «Պաղեստինը երբեք այսքան ազդեցիկ չէր աշխարհում»,– ասում է նախկին պաղեստինցի պաշտոնյա Զավիեր Աբու Էիդը: Բայց խնդիրը ոչ միայն ճանաչման հարցն է. Պաղեստինը դեռ չունի հստակ սահմաններ և կայուն կառավարություն, ինչը 1933 թվականի Մոնտևիդեոյի կոնվենցիայով պետականության ստանդարտների պահանջ է: Պաղեստինը կարող է հպարտանալ երկու հատկությամբ՝ մշտական բնակչությամբ (չնայած Գազայի պատերազմը վտանգի տակ է դրել) և միջազգային հարաբերությունների ընդունակությամբ (դրանով է ապացուցված Զոմլոթի առկայությունը): Պաղեստինյան պետությունը, ինչպես երազում են պաղեստինցիները, բաղկացած է Երուսաղեմի արևելյան հատվածից, Արեւմտյան ափից և Գազայի հատվածից, որոնք Իսրայելը գրավել է 1967 թվականի վեցօրյա պատերազմում: Արեւմտյան ափն ու Գազան աշխարհագրորեն բաժանված են Իսրայելի կողմից՝ անկախության 1948 թվականից: Արեւմտյան ափում Պաղեստինյան Աթոռը վերահսկում է միայն տարածքի մոտ 40%-ը, իսկ Գազայում՝ ՀԱՄԱՍ-ի ղեկավարությամբ: Երուսաղեմի արևելյան հատվածը շրջապատված է հրեա գաղթավայրերով, խանգարելով կապը Արեւմտյան ափի հետ: Կառավարման հարցն էլ մեծ մարտահրավեր է: 1994-ին Պաղեստինի Ազգայ
ին Աթոռը (PA) ստեղծվեց, սակայն 2007-ի համանախագահական ճգնաժամից հետո Արեւմտյան ափը ղեկավարում է Աբբասի ղեկավարած PA-ն, իսկ Գազան՝ ՀԱՄԱՍ-ը: 18 տարվա քաղաքական բաժանումը և 77 տարվա աշխարհագրական պառակտումը թողել են պաղեստինցիներին անվստահ իրենց առաջնորդների նկատմամբ: Վերջին նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունները տեղի են ունեցել 2006-ին, ինչը նշանակում է, որ 36 տարեկանից ցածր ոչ մի պաղեստինցի երբևէ չի քվեարկել: Մյուս կողմից, հնարավոր ապագա առաջնորդներից է Մարվան Բարգութին՝ Արեւմտյան ափում ծնված և ՖԱԹԱՀ-ի անդամը, ով այժմ բանտում է Իսրայելում: Փորձագիտական հարցումների համաձայն, պաղեստինցիների 50%-ը նրան կընտրեր նախագահ, մինչդեռ Աբբասն այդ պաշտոնը զբաղեցնում է 2005-ից: Իսրայելի դիրքորոշումը պետության ճանաչման հարցում կտրուկ բացասական է: Նեթանյահուն և վերջին վարչակազմերը շարունակել են գաղութացման քաղաքականությունը և բացառել PA-ի մասնակցությունը Գազայի ապագա կառավարմանը: Արևելյան Երուսաղեմում հաստատվող նոր բնակավայրերը հեռացնում են քաղաքի կապը Արեւմտյան ափի հետ: Մոնտևիդեոյի կոնվենցիան պահանջում է նաև գործող կառավարություն, սակայն Գազայի և Արեւմտյան ափի քաղաքական փոքրամասնություններն ու բաժանումը խանգարում են պետության իրական ձևավորմանը: ՀԱՄԱՍ-ը, ըստ ամենայնի, ապագա պետությունը չի ղեկավարելու: «Նյու Յորքի հայտարարությունը» (հուլիս 2024) պահանջում է ՀԱՄԱՍ-ից հրաժարվել իշխանությունից և զենքը փոխանցել PA-ին: Բայց առանց առաջնորդության, միասնականության և կայուն կառավարման՝ միջազգային ճանաչումը դեռ կարևոր նշանակություն ունի. «Կարող է շատ արժեքավոր լինել, սակայն ամեն ինչ կախված է երկրի նպատակից»,– ասում է պաղեստինցի իրավաբան Դիանա Բուտթուն: Այժմ Պաղեստինի ապագան կախված է ոչ միայն քաղաքական համախմբումից, այլ նաև միջազգային քայլերից, որոնք կարող են իրականացնել Նյու Յորքի հայտարարության և տարածաշրջանային ծրագրերի դրույթները: Առաջին հերթին դա վերաբերում է խաղաղությանը, կառավարման միասնականությանը և ընտրությունների կազմակերպմանը:
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
