«Մենք դա դավաճանություն չէինք համարում». ռուս զույգը, որ դարձել է Ուկրաինայի լրտես
Քրիմի ինքնիշխան բռնակցումից կարճ ժամանակ անց՝ 2014-ին, Սերգեյ և Տատյանա Վորոնկովներն ընդունեցին մի դժվար որոշում՝ հեռանալ Ռուսաստանից։ Նրանք վաղուց էին քննադատում Վլադիմիր Պուտինին ու Ռուսաստանին, և երբ ընկերներն ու ծանոթները նրանց ասացին՝ եթե չեն սիրում՝ թող հեռանան, զույգն այդպես էլ արեց։ Երկուսն էլ ռուս քաղաքացի էին, բայց որոշեցին տեղափոխվել Ուկրաինա, որտեղ ծնվել էր Տատյանան։ 2019-ին նրանք հաստատվեցին Նովոլյուբիմիվկա գյուղում՝ Զապորոժիեի շրջանում՝ մոտ 300 բնակչությամբ։ Նրանք շներ ունեցան, սկսեցին անասուն պահել, իսկ Սերգեյը, ով խորհրդային բանակում մասնագիտացել էր որպես հողաչափ, այդ նույն աշխատանքով սկսեց գումար վաստակել։ Նրանք հույս ունեին խաղաղ ու հանգիստ կյանքի։ Բայց այդ ամենը փլուզվեց 2022-ի փետրվարին, երբ սկսվեց Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումը Ուկրաինա։ Ռումբերի առաջին ձայնը լսվեց հենց նրանց տան վրայով։ «Ինչ-որ սուլոց ու թռիչքի ձայն լսեցի ու դուրս եկա։ Հրթիռը ուղղակի տան վրայով էր անցնում։ Մտա համացանց ու տեսա, որ արդեն Կիևն են ռմբակոծել», – հիշում է Տատյանան։ Ակնթարթորեն հայտնվելով օկուպացված տարածքում՝ զույգը որոշեց համագործակցել Ուկրաինայի անվտանգության ծառայությունների հետ՝ դառնալով նրանց տեղեկատու։ Հետևեցին կալանավորում, հարցաքննություն, փախուստ դեպի Եվրոպա և Ուկրաինայի զինված ուժերից ստացած շնորհակալական նամակ։ Առաջին անգամ, երբ ռուսական շարասյունը անցավ իրենց տան մոտով, Տատյանան գործի անցավ։ Ներս վազեց ու գրեց մի ծանոթի Կիևում, ով ուներ կապեր անվտանգության համակարգերում։ Ըստ ուղարկված հղման՝ նա կապ հաստատեց Telegram-բոտի միջոցով։ Նրանց տվեցին անձնական կոդով կապավորի, որի միջոցով զույգը սկսեց փոխանցել ռուսական ռազմական տեխնիկայի և էլեկտրոնային պատերազմին վերաբերող համակարգերի տեղակայման տվյալներ։ Ուկրաինայի ԶՈւ-ն այդ տվյալներով կարող էր թիրախավորել և ոչնչացնել ռուսական ուժերին անօդաչուներով ու հրետանիով։ Տատյանան ասում է. «Մենք դա դավաճանություն չէինք համարում։ Ոչ ոք Ռուսաստանին չէր հարձակվել։ Սա պայքար էր չարի դեմ»։ Նրանք պնդում են, որ իրենց փոխանցած տեղեկությունները երբեք չեն օգտագործվել քաղաքացիական թիրախների դեմ։ Ամբողջ երկու տարի Սերգեյը հավաքում էր կոորդինատները, Տատյանան՝ փոխանցում, ապա ջնջում բոլոր հետքերը՝ օգտվելով գյուղի ինտերնետի հասանելիությունից։ Բայց այս ամենը ավարտվեց 2024-ի ապրիլին, երբ Սերգեյը Տոկմակում սերմեր գնելիս ձերբակալվեց զինված մարդկանց կողմից։ Նրան տարան լքված տուն, իջեցրին սառը նկուղ՝ երկու մետր լայնությամբ ու երեք մետր խորությամբ, որտեղ ստիպված էր քնել կծկված։ Հաջորդ օրը նրան հարցաքննել են՝ ուկրաինացիներին ռազմական տվյալներ փոխանցելու մասին։ Սերգեյն ասում է՝ interrogation-ի ընթացքում գլխին պարկ են քաշել ու սպառնացել բռնությամբ։ Չորրորդ օրը՝ վախենալով, որ կտտանքների դեպքում կարող է ուրիշների ներգրավվածությունն էլ բացահայտել, նա խոստովանել է։ Մինչ այդ Տատյանան դես ու դեն էր ընկել՝ փորձելով պարզել ամուսնու գտնվելու վայրը։ Նա շրջել էր տարածքով, զանգել հիվանդանոցներ ու դիահերձարաններ։ Նրանց որդին՝ դեռ ապրելով Մոսկվայի մոտ, տարբեր կառույցների էր դիմել։ Սերգեյի ձերբակալությունից 10 օր անց, անվտանգության ծառայությունները խուզարկել էին նրանց տունը և գտել պարտեզում թաքցրած 4,400 դոլարը։ Ավելի ուշ Տատյանային տեղեկացրել էին, որ ամուսինը գտնվում է basement-ում՝ ՌԴ Անվտանգության դաշնային ծառայության՝ ՖՍԲ-ի վերահսկողությամբ։ 37 օր անց Սերգեյին ստիպել էին տեսախցիկի առաջ խոստովանել Ուկրաինային օգնելու փաստը։ Սակայն երկու օր անց նրան անսպասելի ազատ էին արձակել՝ առանց փաստաթղթերի՝ այդ թվում անձնագրի։ Զույգը մինչ օրս չի հասկանում՝ ինչու նրա
ն բաց թողեցին։ BBC-ին հայտնի է, որ ռուսական օկուպացված Ուկրաինայի շրջաններում նման դեպքեր սովորական են՝ առանց բացատրության մարդկանց կալանավորում և ազատում։ Ազատ արձակվելուց հետո, նրանք կարծում էին՝ իրենց հետևում են. մեքենաներ պարբերաբար մոտենում էին, անծանոթ մարդիկ հարցնում՝ արդյոք ինչ-որ բան են վաճառում։ Վստահ, որ երբեք մենակ չեն մնալու, զույգը սկսեց փախուստի ծրագիր մշակել։ Իրավապաշտպանների հետ խորհրդակցելուց հետո որոշեցին հասնել Լիտվա, սակայն նախ հարկավոր էր վերադառնալ Ռուսաստան՝ նոր անձնագիր ստանալու համար։ Նովոլյուբիմիվկայի հարևանները օգնեցին՝ գնելով նրանց անասուններն ու կենցաղային տեխնիկան։ Շների համար էլ նոր տուն գտան՝ Սերգեյի ամենամեծ մտահոգությունը։ Ճանապարհին, վախենալով հնարավոր ստուգումներից, պատմություն հորինեցին, թե իբր Տատյանան՝ ասթմայով տառապող, օդափոխության համար գնում է ծով։ Նույնիսկ ծղոտե գլխարկ ու լողօղակ վերցրին՝ պատմությունը հավաստի դարձնելու համար։ Բայց, ի վերջո, չկանգնեցրին նրանց։ Նախ մուտքը Ռուսաստան մերժվեց, բայց ավելի ուշ Սերգեյը ներկայացրեց նոր անձնագրի դիմումի մասին վկայագիր և անցավ սահմանը։ Անձնագրի ձգձգված ստացումից ու Բելառուսով մեկուսացված փախուստից հետո Սերգեյը Telegram-ում կեղծ անձնագիր գնեց։ Զույգը ավտոբուսով հասավ Բելառուս և կեղծ փաստաթղթով հատեց սահմանը դեպի Լիտվա՝ ԵՄ անդամ ու Ուկրաինայի դաշնակից երկիր։ Այնտեղ Սերգեյը կալանավորվեց՝ կեղծ փաստաթղթեր օգտագործելու մեղադրանքով։ Լիտվական դատարանը մեղավոր ճանաչեց նրան։ Այս պահին Սերգեյը և Տատյանան ապաստանում են փախստականների կացարանում ու հուսով են Լիտվայում բնակություն հաստատել։ Ուկրաինայի բանակը՝ իրենց նախկին կապավորի խնդրանքով, շնորհակալական նամակ է ուղարկել՝ աջակցելու նրանց ապաստանի հայտին։ BBC-ը տեսել է այդ նամակը։ BBC-ն նաև տեսել է ռուսական և ուկրաինական պաշտոնական փաստաթղթեր, որոնք հաստատում են Վորոնկովների պատմածը, բայց չի հրապարակում դրանք՝ ներգրավված անձանց անվտանգությունը պաշտպանելու համար։ Նրանց գործողությունները լուրջ խզում են առաջացրել ընտանիքում։ Նրանց որդին՝ մնալով Ռուսաստանում, դադարել է շփվել ծնողների հետ։ Սերգեյի 87-ամյա մայրը, ով դեռ ապրում է Ռուսաստանում, աջակցում է պատերազմին ու Պուտինին։ Բայց զույգը վստահ է՝ երբեք չեն վերադառնա Ռուսաստան։ «Միայն եթե մարդասիրություն սկսի ցուցաբերել», – ասում է Սերգեյը։ «Մինչ այժմ, այնտեղ ոչ մի մարդկային բան չեմ տեսել»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
