ԱՄՆ-ն և Չինաստանը վերադառնում են բանակցություններին. ինչո՞ւ հենց հիմա
Աշխարհի երկու խոշորագույն տնտեսությունները՝ ԱՄՆ-ն ու Չինաստանը, պատրաստվում են վերսկսել առևտրային բանակցությունները Շվեյցարիայում, ինչը կարող է մեղմել արդեն երկար ժամանակ տևող առևտրային պատերազմը։ Շաբաթ օրը երկու կողմերի բարձրագույն առևտրային պաշտոնյաները կհանդիպեն առաջին անգամ այն պահից ի վեր, երբ նախագահ Դոնալդ Թրամփը այս տարվա հունվարին Չինաստանի նկատմամբ բարձր տուրքեր սահմանեց։ Պեկինը նույն պահին արձագանքեց իր պատժամիջոցներով, և երկու երկրներն էլ սկսեցին միմյանց վրա նոր տուրքեր կուտակել։ Այժմ չինական ներմուծման նկատմամբ ԱՄՆ-ի սահմանած տուրքերը հասել են 145 տոկոսի, իսկ որոշ ամերիկյան ապրանքների համար Չինաստանն ունի մինչև 125 տոկոս հարկային բեռ։ Թեև վերջին շաբաթներին կողմերը շարունակաբար կոշտ հայտարարություններ էին անում, ձգտելով միմյանց ներկայացնել որպես ավելի թույլ կողմ, այս հանգստյան օրերին նրանք դեմ առ դեմ նստելու են բանակցությունների սեղանի շուրջ։ Ինչո՞ւ հենց հիմա Թեպետ կողմերը շարունակաբար պատժամիջոցներ էին կիրառում միմյանց նկատմամբ, երկուսն էլ սկսել էին ազդակներ հղել, որ ցանկանում են դուրս գալ փակուղուց։ Սակայն մինչ այժմ անհայտ էր՝ ո՞վ առաջինը կզիջի։ «Ոչ մի կողմ չի ցանկանում ցուցադրել, թե զիջում է մյուսին», նշել է ԱՄՆ նախկին առևտրային բանակցող, ներկայում Սինգապուրի ISEAS-Yusof Ishak ինստիտուտի ավագ վերլուծաբան Սթիվեն Օլսոնը։ «Բանակցությունները սկսվում են, որովհետև երկու երկրներն էլ կարծում են, որ կարող են առաջ գնալ՝ առանց պարտվածի տեսք ունենալու»։ Չինաստանի արտգործնախարարության խոսնակ Լին Ջիանը սակայն շեշտել է, որ բանակցություններն անցկացվում են ԱՄՆ-ի խնդրանքով։ Չինաստանի առևտրի նախարարությունն էլ ներկայացրել է դա որպես բարի կամքի ժեստ՝ ի պատասխան ամերիկյան բիզնեսների և սպառողների հորդորների։ Մինչդեռ Թրամփի վարչակազմը պնդում է, թե «Չինաստանն է շատ ցանկանում գործ անել», քանի որ «նրանց տնտեսությունն անկում է ապրում»։ «Ասում են՝ մենք ենք նախաձեռնողը։ Թող հետ գնան ու իրենց փաստաթղթերն ուսումնասիրեն», նշել է Թրամփը Սպիտակ տանը։ Սակայն բանակցություններին մոտենալուն զուգահեռ նա մեղմել է իր հռետորաբանությունը՝ ասելով. «Ով առաջինն է զանգել, կարևոր չէ։ Կարևորն այն է, թե ինչ կլինի այդ սենյակում»։ Բանակցությունների ժամանակահատվածը ևս պատահական չէ. դրանք տեղի են ունենում Չինաստանի առաջնորդ Սի Ծինփինի Մոսկվա այցի ընթացքում։ Ուրբաթ օրը Սին պատվավոր հյուրը եղավ Հաղթանակի օրվա միջոցառումներին՝ ի հիշատակ Նացիստական Գերմանիայի նկատմամբ հաղթանակի 80-ամյակի։ Սիի ներկայությունը համաշխարհային հարավի մի շարք առաջնորդների կողքին միաժամանակ ուղերձ է Վաշինգտոնին, որ Չինաստանը ոչ միայն այլընտրանքային առևտրային ուղիներ ունի, այլ նաև ձգտում է ներկայացնել իրեն որպես գլոբալ նոր առաջնորդ։ Թեպետ երկու կողմերն էլ շարունակում են պնդել, թե իրենց դիրքերն ամուր են, իրականությունն այն է, որ տուրքերը վնասում են երկու տնտեսություններին։ Չինաստանում արդյունաբերական արտադրությունը կրճատվել է, ապրիլին արտադրական ակտիվությունը հասել է 2023-ի դեկտեմբերի նվազագույնին, իսկ ծառայությունների ոլորտում արձանագրվել է յոթամսյա անկում։ BBC-ի տվյալներով՝ չինացի արտահանողները կուտակում են իրենց ապրանքները պահեստներում՝ չնայած փորձում են նոր շուկաներ գտնել ԱՄՆ-ից դուրս։ Սինգապուրի Ազգային համալսարանի Արևելյան Ասիայի ինստիտուտի պրոֆեսոր Բերտ Հոֆմանի խոսքով՝ «Չինաստանը գիտակցում է, որ լավ համաձայնությունն ավելի լավ է, քան ոչինչ», ուստի նախընտրել է գործնական մոտեցում։ Մայիսյան տոներից հետո Պեկինը որոշել է, որ ճիշտ ժամանակն է բանակցություններ սկսելու։ Միևնույն ժամանակ, ԱՄՆ-ում անհատույց հարկային քաղաքականության հետևանքով տնտեսությունն առաջին անգամ երեք տարում կրճատվել է։ Չինական արտադրանքից մեծապես կախված ոլորտները,
ինչպես օրինակ խաղալիքների արդյունաբերությունը, մեծ անհանգստություն են հայտնում։ Նույն ինքը Թրամփն է ընդունել, որ ամերիկացի սպառողները կզգան հետևանքները։ Նա անգամ նշել է, որ երեխաները կարող են ունենալ «միայն երկու տիկնիկ՝ 30-ի փոխարեն», և որ դրանք «մի քանի դոլարով թանկ կլինեն»։ Թրամփի վարկանիշը նվազել է գնաճի և հնարավոր ռեցեսիայի շուրջ մտահոգությունների ֆոնին, և ամերիկացիների ավելի քան 60 տոկոսը կարծում է, որ նա չափից շատ է կենտրոնացել տուրքերի վրա։ «Երկու երկրներն էլ ճնշման տակ են՝ տնտեսության, բիզնեսի և ներքին լսարանի հանդեպ վստահություն ներշնչելու համար», ասում է Օլսոնը։ «Մի քանի օր բանակցություններ Ժնևում հենց դա էլ կծառայի»։ Թեև բանակցություններին համեմատաբար լավատեսություն կա, գործարքը դեռ հեռու է։ Հոֆմանի խոսքով՝ այս փուլում դրանք հիմնականում դիրքորոշումների փոխանակում են և ապագա բանակցությունների օրակարգի ձևավորում։ Նախկինում երկու տարվա հակամարտությունից հետո կողմերը 2020-ի սկզբին կնքեցին «առաջին փուլի» համաձայնագիր, որը նվազեցրեց մի շարք տուրքեր։ Սակայն այն չանդրադարձավ ավելի խրթին հարցերին, ինչպիսիք են Չինաստանի պետական սուբսիդիաները կամ բոլոր տուրքերի վերացման հստակ ժամկետը։ Դրանց մեծ մասը պահպանվել է նաև Ջո Բայդենի նախագահության ընթացքում, իսկ Թրամփի նոր տուրքերը միայն ավելացնում են նախորդ բեռին։ Այս անգամ, ըստ Օլսոնի, հնարավոր է «առաջին փուլի ուժեղացված» համաձայնագիր, որը կշոշափի նոր հակասություններ՝ սկսած անօրինական ֆենտանիլի առևտրից, որտեղ Վաշինգտոնը պահանջում է խիստ վերահսկողություն, մինչև Պեկինի հարաբերությունները Մոսկվայի հետ։ Սակայն մասնագետները զգուշացնում են՝ այս ամենը դեռ շատ հեռու է։ «ԱՄՆ-Չինաստան առևտրային հարաբերությունների խորքային խնդիրները մոտ ապագայում լուծում չեն ստանալու», եզրափակում է Օլսոնը։ «Ժնևից կլսենք միայն ընդհանուր ու նուրբ ձեւակերպումներ՝ «բաց քննարկում» և «շարունակելու պատրաստակամություն»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
