Հատուկ հրավառություն և պատրաստ վիճակում գտնվող հրշեջներ. ինչպես է Վատիկանը պատրաստում ծխի ազդանշանը նոր պապի ընտրության ժամանակ
Երբ Կաթոլիկ եկեղեցին ընտրում է նոր պապի, աշխարհը սպասում է ոչ թե մամուլի ասուլիսի կամ սոցիալական ցանցերի հրապարակման, այլ Սիքստինյան մատուռի տանիքի վրա բարձրացող ծխի՝ դարերով փոխանցվող խորհրդանիշին։ Սև ծուխ՝ դեռ որոշում չկա։ Սպիտակ ծուխ՝ ընտրությունն ավարտված է. Habemus Papam՝ ունենք պապ։ Այս բարձր վարկանիշ ունեցող, ողջ աշխարհում ուղիղ եթերով հեռարձակվող իրադարձությունը, սակայն, ունի բարդ ու ճշգրիտ պատրաստվածությամբ հենք։ Ծխի ազդանշանի հետևում կանգնած են հատուկ կառուցված բուխարին, մշակված վառարանն ու քիմիական բաղադրատոմսերը՝ ամեն ինչ մանրակրկիտ ծրագրավորված է, որպեսզի մի ակնթարթային ծխի շերտ փոխանցի հստակ ուղերձ։ BBC-ի զրուցակից մասնագետների խոսքով՝ ամբողջ գործընթացը պահանջում է «երկու հատուկ հրավառության» պատրաստում, փորձնական ծխատարումներ և Վատիկանի հրշեջ ծառայության մշտական հերթապահություն։ Այդ ամենը համակարգվում է ճարտարագետների և եկեղեցական պաշտոնյաների կողմից։ 88-ամյա Ֆրանցիսկոս պապի մահից և թաղման արարողությունից հետո ուշադրության կենտրոնում այժմ Կոնկլավն է՝ գաղտնի հավաք, որի ընթացքում կընտրվի նոր պապը։ Վատիկանը հաստատել է, որ մայիսի 7-ին Սուրբ Պետրոսի տաճարում կկայանա հատուկ պատարագ, որից հետո քարտինալները կհավաքվեն Սիքստինյան մատուռում՝ քվեարկությունն անցկացնելու համար։ Քվեաթերթիկները վառելու ավանդույթը սկիզբ է առել 15-րդ դարում՝ որպես ընտրական թափանցիկությունն ապահովող մաս։ Ժամանակի ընթացքում ծուխը դարձավ արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցության միջոց՝ միաժամանակ պահպանելով ընտրության գաղտնիությունը։ Թեև տեխնոլոգիաները զարգացել են, Վատիկանը հավատարիմ է մնացել խորհրդանշական այս ձևին։ Բիրմինգհեմի համալսարանի աստվածաբանության պրոֆեսոր Կանդիդա Մոսսի խոսքով՝ ծուխը դարեր շարունակ ընկալվել է որպես մարդու և աստծո հաղորդակցության կերպ. «Ծխի բարձրացումը հիշեցնում է աղոթքի վերելքը, խորհրդավորության ու հիացման զգացողություն է հաղորդում»։ Նրա կարծիքով, ծուխը նաև հանդիսատեսին ներգրավվածության զգացում է փոխանցում՝ որպես գաղտնի ու խորհրդավոր գործընթացի մաս։ Սակայն ավանդույթի պահպանումը այսօր պահանջում է ժամանակակից ինժեներություն։ Մատուռում ժամանակավորապես տեղադրվում են երկու վառարան՝ մեկը քվեաթերթիկների, մյուսը ծխի համար։ Դրանք միացված են փոքրիկ ծխատարով, որը հասնում է տանիք՝ դուրս բերելով ծուխը Սուրբ Պետրոսի հրապարակ։ Վերջին օրերին հրշեջներն ու աշխատողները վերելք են կատարել տանիք՝ ամրացնելու բուխարիի վերնամասը, տեղադրելու հարթակներ ու հավաքելու սարքավորումները։ Ավելի քան 500 տարվա պատմություն ունեցող Սիքստինյան մատուռը՝ Միքելանջելոյի աշխարհահռչակ որմնանկարներով, նախատեսված չէ նման նպատակների համար, և բուխարիի տեղադրումն իրականացվում է գերճշգրիտ՝ առանց որևէ վնասի։ Տեխնիկներն օգտագործում են կա՛մ մատուռի գոյություն ունեցող բացվածքները, կա՛մ ստեղծում ժամանակավոր անցքեր՝ դրանց միջոցով անցկացնելով մետաղյա ծխատար խողովակը, որը դուրս է գալիս սալիկապատ տանիքից։ Խողովակի բոլոր միացումները հերմետիկ փակվում են՝ արտահոսքից խուսափելու համար։ Ծխի փորձնական թողարկումներ
ը սկսվում են դեռևս Կոնկլավից օրեր առաջ՝ գործարկման հուսալիությունը ստուգելու համար։ Հրշեջներն էլ մշտապես պատրաստ վիճակում են՝ տեխնիկական անսարքության դեպքում արագ արձագանքելու համար։ «Այս ամենը այնքան նուրբ գործընթաց է, որ մեկ խոտանն արդեն դառնում է ոչ միայն տեխնիկական, այլ միջազգային խնդիր», ասում է ժառանգության արժեք ունեցող շինություններում աշխատած ինժեներ Քևին Ֆարլամը։ «Սա պիցցայի վառարան չէ. ամեն ինչ պետք է տեղադրվի՝ առանց մատուռին վնաս պատճառելու»։ Ամբողջ համակարգը կառուցվում է ընտրություններից օրեր առաջ և ապամոնտաժվում՝ ընտրությունից հետո։ Իսկ տեսանելի ազդանշանի ապահովման համար Վատիկանի մասնագետները կիրառում են քիմիական միացությունների խառնուրդներ։ Հալլի համալսարանի քիմիայի ամբիոնի ղեկավար պրոֆեսոր Մարք Լորչի խոսքով՝ «իրականում այստեղ պատրաստվում են երկու հատուկ հրավառություն»։ Սև ծուխ ստանալու համար այրվում է կալիումի պերխլորատ, անտրացին ու ծծումբ, որը արտադրում է խիտ, մուգ ծուխ։ Սպիտակի համար օգտագործվում է կալիումի քլորատ, լակտոզա և սոճու խեժ, ինչը տալիս է մաքուր ու բաց ծուխ։ Անցյալում փորձել են օգտագործել խոնավ կամ չոր խոտ՝ տարբեր երանգներ ստանալու համար, սակայն հաճախ ծուխը ստացվել է մոխրագույն՝ մարդկանց շփոթության մեջ գցելով։ Այսօր այս նյութերը նախապես փաթեթավորվում են և էլեկտրոնային եղանակով այրվում՝ հստակությունը երաշխավորելու համար։ Բենեդիկտոս XVI-ի ընտրությունից ի վեր ծխին ուղեկցում է նաև զանգի ղողանջը՝ որպես ընտրության հաստատում։ Թեև տարիների ընթացքում եղել են համակարգն արդիացնելու առաջարկներ՝ գունավոր լուսավորություն, թվային ազդանշաններ կամ հեռարձակվող քվեարկություն, Վատիկանը նախընտրել է պահպանել ավանդույթը։ «Սա ոչ միայն գաղտնիության ու ավանդույթի մասին է, այլև՝ խոր հավատքի, ծիսակարգի և խորհրդանշականության», ասում է պրոֆեսոր Մոսսը։ «Բացի այդ՝ «Կաթոլիկ եկեղեցի» և «նորարարություն» հասկացությունները երբեք նույն հարթության վրա չեն եղել»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
