Էպշտայնը ճնշումների զոհերին տեղավորել է Լոնդոնի բնակարաններում. BBC-ի բացահայտումը
Էպշտայնը ճնշումների զոհերին տեղավորել է Լոնդոնի բնակարաններում. BBC-ի բացահայտումը Սեքսուալ հանցագործ և ֆինանսիստ Ջեֆրի Էպշտայնը կանանց, որոնց իբր ճնշել է, տեղավորել է Լոնդոնի մի քանի բնակարաններում՝ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ բրիտանական ոստիկանությունը որոշել էր չհետաքննել նրա գործունեությունը։ Այս մասին հայտնում է BBC-ի հետաքննությունը։ Մենք գտել ենք չորս բնակարանի ապացույցներ՝ վարձակալության անդորրագրերում, էլեկտրոնային նամակներում և բանկային փաստաթղթերում, որոնք պարունակվում են Էպշտայնի գործի նյութերում։ Այդ բնակարանները գտնվում էին Լոնդոնի հարուստ Քենսինգթոն և Չելսի թաղամասում։ Վեց կին, որոնք ապրել են այդ բնակարաններում, հետագայում առաջ եկան որպես Էպշտայնի ճնշումների զոհեր։ Շատերն ունեին ռուսական, արևելաեվրոպական կամ այլ ծագում և Մեծ Բրիտանիա էին բերվել այն ժամանակ, երբ Մետրոպոլիտեն ոստիկանությունը որոշել էր չհետաքննել Վիրջինիա Ջիուֆրեի 2015 թվականի բողոքը։ Նա պնդում էր, որ իրեն ենթարկել են միջազգային մարդկանց առևտրի և տեղափոխել Լոնդոն։ Ոստիկանությունը հայտարարել էր, որ հետևել է «հիմնավոր հետաքննության ուղիներին», մի քանի անգամ հարցաքննել է Ջիուֆրեին և համագործակցել ամերիկյան քննիչների հետ։ Էպշտայնի նյութերում պարունակվող նամակների համաձայն՝ Լոնդոնի բնակարաններում տեղավորված որոշ կանայք ստիպված են եղել ներգրավվել նրա սեքսուալ առևտրի ցանցում՝ ուրիշ կանանց գայթակղելով և հավաքագրելով։ Նրանց պարբերաբար Եվրոսթարով տեղափոխել են Փարիզ՝ Էպշտայնի մոտ։ BBC-ն ուսումնասիրել է ԱՄՆ արդարադատության նախարարության կողմից հավաքված միլիոնավոր էջերից կազմված նյութերը և կարողացել է առաջին անգամ այսքան մանրամասն վերականգնել Էպշտայնի գործունեության պատկերը Մեծ Բրիտանիայում։ Պարզվում է՝ նրա ցանցը շատ ավելի ընդարձակ է եղել, քան նախկինում հայտնի էր։ Այն ունեցել է ավելի շատ զոհեր, կայուն ենթակառուցվածք (այդ թվում՝ բնակարաններ) և կանանց հաճախակի տեղափոխում սահմաններից այն կողմ՝ մինչև Էպշտայնի մահը, չնայած բրիտանական ոստիկանությանը տրված նախազգուշացումներին։ Մենք չենք հրապարակում երիտասարդ կանանց մասին որևէ մանրամասնություն՝ պաշտպանելու նրանց անանունությունը որպես սեռական ճնշումների զոհերի։ Հետաքննությունը ցույց է տվել, որ բրիտանական ոստիկանությունը Էպշտայնի գործունեությունը Մեծ Բրիտանիայում հետաքննելու այլ հնարավորություններ էլ է ունեցել՝ բացի Ջիուֆրեի բողոքից, որտեղ նա պնդում էր, որ 2001 թվականին իրեն առևտրի են ենթարկել և ստիպել սեռական հարաբերությունների մեջ մտնել Անդրու Մաունթբաթեն-Վինդզորի հետ։ Մաունթբաթեն-Վինդզորը միշտ ժխտել է ցանկացած մեղադրանք։ 2020 թվականի սկզբին մեկ այլ կին էլ է բողոք ներկայացրել Մետրոպոլիտեն ոստիկանություն՝ պնդելով, որ Էպշտայնը ճնշել է իրեն Մեծ Բրիտանիայում։ Չի պարզվել՝ արդյոք այդ բողոքը քննվել է։ Բրիտանական իշխանությունները 2020 թվականին, Էպշտայնի մահից անմիջապես հետո, գիտեին նաև, որ ֆինանսիստը վարձակալել է առնվազն մեկը BBC-ի հայտնաբերած բնակարաններից։ Իրավաբան Թեսա Գրեգորին (Leigh Day ընկերությունից) BBC-ին ասել է, որ «ցնցված է»՝ տեսնելով, որ Մեծ Բրիտանիայում երբեք ոստիկանական հետաքննություն չի սկսվել։ «Եթե կան մարդկանց առևտրի վերաբերյալ հավաստի մեղադրանքներ, Մեծ Բրիտանիայի պետությունը, նույնիսկ եթե զոհերը չեն դիմում, ունի դրական իրավական պարտավորություն՝ անմիջապես, արդյունավետ և անկախ հետաքննություն սկսելու»,- ասել է նա։ Մետրոպոլիտեն ոստիկանությունը հայտարարել է. «Մենք գիտակցում ենք մեր պարտականությունները Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 4-րդ հոդվածով և վստահ ենք, որ դրանք կատարել ենք»։ Այդ հոդվածը երաշխավորում է ազատություն ստրկությունից և հարկադիր աշխատանքից։ Մետրոպոլիտեն ոստիկանության նախկին բարձրաստիճան հետախույզ և Մեծ Բրիտանիայի առաջին անկախ հակաստրկության հանձնակատար Քևին Հայլանդը BBC-ին ասել է, որ ոստիկանությունը բաց է թողել հնարավորությունները հետաքննելու դատապարտված սեքսուալ հանցագործին։ «Մարդիկ զայրացած են, որ մեկը դիմել է և ասել է՝ «Ես այս մարդու կողմից առևտրի եմ ենթարկվել», իսկ նրան թույլ են տվել շարունակել։ Ո՞վ է ոստիկանությունում կայացրել այդ որոշումը»,- հարցրել է նա։ Հայլանդի խոսքով՝ մարդկանց առևտրի գործերով իր փորձից ելնելով՝ ոստիկանները կարող էին համագործակցել տրանսպորտային ընկերությունների հետ, հետևել վարկային քարտերին և IP հասցեներին՝ այն մարդկանց, ովքեր հաճախակի խմբով միայնակ երիտասարդ կանանց համար տոմսեր էին գնում։ «Էպշտայնը մահացած է։ Բայց պարզ է, որ նա մենակ չի գործել։ Ո՞վ էր դեռ ներգրավված և ի՞նչ հանցագործություններ են կատարել։ Իսկ ամենակարևորը՝ արդյո՞ք դա շարունակվում է ուրիշների հետ»,- ասել է նա։ Էպշտայնի ձերբակալումից և բանտում մահից ընդամենը մի քանի ամիս առաջ նա Skype-ով շփվում էր երիտասարդ ռուսուհու հետ, ով ապրում էր նրա վճարած Լոնդոնի բնակարաններից մեկում։ Նա ուղարկել էր լուսանկար (որը չի պարունակվում նյութերում), որն, ըստ երևույթին, իրենն էր։ Կինը կատակով հարցրել էր՝ ո՞վ է այդ գեղեցիկ տղամարդը։ Էպշտայնը պատասխանել էր, որ ինքը նրա տանտերը է, բայց, ի տարբերություն մյուս տանտերերի, ինքը վարձավճար է վճարում, այլ ոչ թե հավաքում։ Կինը հետո խնդրել էր փող անգլերենի դասերի համար, ինչպես նաև պատառաքաղների և կահույքի գնման համար։ Նա նաև վիզայի խորհուրդ էր խնդրել մեկ այլ ռուսուհու համար, ով պետք է գար Լոնդոն։ 2019 թվականի այդ շփումները ցույց են տալիս, որ Էպշտայնը մինչև իր ձերբակալումն ու մահը շարունակել է կապի մեջ մնալ Լոնդոնում իր տեղավորած կանանց հետ և մանրամասնորեն հետևել նրանց կյանքին։ Էպշտայնի նյութերում հրապարակված հին լուսանկարներից ի տարբերություն՝ մենք գտել ենք այդ կանանց ավելի թարմ լուսանկարներ Instagram-ում, ռուսական սոցիալական ցանցերում և բարձրաճաշակ նորաձևության ֆոտոսեսիաներում։ Մեկ լուսանկարում երևում է Skype-ում նշված բնակարանի արտաքին տեսքը։ Խցիկի ֆոնում երևում է շենքի զանգի վրայի անունը, ինչը թույլ տվեց գտնել վարձակալության պայմանագիրը Էպշտայնի նյութերում։ Մեկ այլ բնակարան հայտնաբերվել է նվերների առաքման փաստաթղթերից։ Երրորդ բնակարանի մանրամասները (վարձակալված 2018-2019 թվականներին) թաքնված էին 10 հազար էջից կազմված վարկային քարտի հաշվետվությունում։ Այնտեղ գրանցված էին նաև բնակարանում մնացող կնոջ առօրյա ծախսերը։ Նա ունեցել էր Էպշտայնի հաշվից իր սեփական քարտը՝ ամսական 2000 դոլար (մոտ 1477 ֆունտ) վարձատրությամբ։ Չորրորդ բնակարանը նշված էր Էպշտայնի, մեկ կնոջ և վարձակալության գործակալների միջև փոխանակված նամակներում։ Չնայած հեղինակավոր հասցեներին՝ բնակարանները երբեմն լցոնված էին, և կանայք ստիպված էին քնել բազմոցներին։ Երբեմն Էպշտայնը զայրանում էր, երբ կանայք բողոքում էին կենսապայմաններից։ Մեկ դեպքում նա ասել էր, որ վճարելու է կնոջ վարձը որպես «նվեր», եթե նա վեց ամիս աշխատի իրեն համար, հակառակ դեպքում այն կհամարի վարկ, որը պետք է վերադարձվի։ Մեկ այլ նամակում նա հայհոյել էր կնոջը, անվանել «անքաղաքավարի» և «զզվելի վարքագիծ» ունեցող, ասելով՝ «դու դեռ չես ընդունել պատասխանատվությունը»։ Մենք պարզել ենք նաև, որ բնակարաններում ապրող որոշ կանայք ստիպված են եղել «աշխատել» իրեն համար՝ հավաքագրելով այլ կանանց՝ սեքսուալ առևտրի ցանցը ընդլայնելու համար։ Մեկը Էպշտայնին ուղարկել էր Լոնդոնում նոր ծանոթացած «գեղեցիկ» մոդելների լուսանկարներ։ Էպշտայնը հավանություն էր տվել նրանց արտաքին տեսքին, իսկ կինը պատասխանել էր, որ կստուգի՝ արդյոք նրանք հարմար են իրեն համար։ Չի պարզվել՝ արդյոք այդ մոդելներից որևէ մեկը ի վերջո ծանոթացվել է Էպշտայնի հետ։ Էպշտայնը վճարել է առնվազն հինգ կանանց (շատերը Մեծ Բրիտանիայում գտնվում էին ուսանողական վիզայով) Լոնդոնում սովորելու համար։ Նյութերում կան անգլերենի դասընթացների վճարման անդորրագրեր և քննարկումներ մեկ կնոջ հետ, որտեղ Էպշտայնի ընկերություններից մեկը պետք է հանդես գար որպես նրա ֆինանսական հովանավոր՝ համալսարանական արվեստի դասընթացի համար։ Էպշտայնը Եվրոսթարով տեղափոխել է այդ կանանցից մի քանիսին և ուրիշներին՝ առանց խոչընդոտների՝ մինչև 2019 թվականի հուլիսին ԱՄՆ-ի կողմից իր ձերբակալումը։ Վերջին տարիներին երիտասարդ կանանց համար գնված տոմսերի թիվը կայուն աճել է։ Մենք պարզել ենք, որ 2011-2019 թվականներին Էպշտայնը գնել է առնվազն 53 տոմս՝ կանանց Ֆրանսիայի և Անգլիայի միջև տեղափոխելու համար՝ երբեմն օգտագործելով Եվրոսթարի «երիտասարդական» զեղչերը մինչև 25 տարեկանների համար։ Անդորրագրերը ցույց են տալիս, որ 33 տոմս գնվել է Ջիուֆրեի 2015 թվականի առևտրի բողոքից հետո։ Կյանքի վերջին վեց ամիսներին Էպշտայնը Եվրոսթարով Լոնդոն կանանց տեղափոխել է 10 անգամ՝ մեկ կին տեղափոխվել է ընդամենը 16 օր առաջ իր ձերբակալումից։ Եվրոսթարով տեղափոխված որոշ կանայք հետագայում առաջ են եկել որպես Էպշտայնի զոհեր, հաստատել են նրանց փաստաբանները։ Փետրվարին Փարիզի դատախազությունը բացել է երկու քննություն՝ կապված Էպշտայնի գործունեության հետ Ֆրանսիայում՝ կենտրոնանալով մարդկանց առևտրի և փողերի լվացման վրա։ Ըստ պաշտոնյաների՝ երեք կին է դիմել՝ բողոքներ ներկայացնելով Էպշտայնի շրջապատի մարդկանց դեմ։ Բացի գնացքով առևտրից՝ BBC-ն հայտնաբերել է Էպշտայնի հետ կապված ևս մասնավոր և կոմերցիոն թռիչքներ, որոնք մուտք և ելք են գործել Մեծ Բրիտանիա։ Ընդհանուր թիվն այժմ գերազանցում է 120-ը։
Անցյալ տարի մենք հայտնել էինք գրեթե 90 թռիչքի մասին, որոնցից որոշներում եղել են Էպշտայնի բրիտանական զոհեր։ BBC-ն հայտնաբերել է նաև մի քանի մարդկանց Մեծ Բրիտանիայում, ովքեր աշխատել են Էպշտայնի և նրա համագործակցի՝ Ջիզլեյն Մաքսվելի հետ (վերջինս այժմ ԱՄՆ-ում պատիժ է կրում 20 տարի ժամկետով)։ Նրանց թվում է մեկը, ով, կարծես, եղել է նրանց վարորդը, և մեկ կին՝ Մաքսվելի օգնականը։ Մեկ այլ կին, ով 2000-ականներին նկարագրվել է որպես Էպշտայնի տնային անձնակազմի անդամ, տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիա և մնացել է նրա հետ սերտ կապի մեջ։ Նա հանդիպում է նյութերում FedEx առաքումների և թռիչքների գրանցումներում։ Նա հաճախ սիրալիր նամակներ էր գրում Էպշտայնին։ 2016 թվականին գրել էր. «Միշտ մտածում եմ քո մասին։ Միշտ քեզ սիրով»։ Մենք կապվել ենք այս մարդկանց հետ՝ փորձելով հարցնել, թե ինչ գիտեին։ Վարորդը չի պատասխանել և արգելափակել է մեզ WhatsApp-ում։ Մաքսվելի նախկին օգնականի հասցեում հայտնաբերել ենք դատարկ տուն՝ շինարարների սանդուղքներով և աղբի պարկերով։ Արևելյան Լոնդոնի բնակարանային համալիրում, որտեղ, կարծես, ապրում էր նախկին տնային աշխատողը, զանգի կոճակը սեղմելուց հետո հարցրել ենք նրան։ «Ո՞վ» է եղել պատասխանը։ Կրկնելուց հետո կինը ներսից ասել է միայն «Օուփ» և լռել։ Զանգի տեսախցիկի լույսը մնացել է վառ՝ ցույց տալով, որ նա շարունակում է դիտել մեզ։ Նա չի հարցրել, թե ինչու է BBC-ն եկել իր դուռը, և չի ժխտել, որ ինքն է այդ անձը։ Մենք նամակ ենք թողել նրա փոստարկղում՝ մեր կոնտակտային տվյալներով, բայց նա չի պատասխանել։ 2016, 2019, 2021, 2022 և 2025 թվականներին տարածած հայտարարություններում Մետրոպոլիտեն ոստիկանությունը նշել է, որ կարծում է՝ «այլ միջազգային մարմիններն ավելի լավ դիրքում են առաջ տանելու» Էպշտայնի մեղադրանքները։ Ոստիկանությունը հայտնել է, որ 2015-2016 թվականներին երեք անգամ հարցաքննել է Ջիուֆրեին, կապվել է այլ հնարավոր զոհերի հետ, բայց «չի ստացվել որևէ մեղադրանք Մեծ Բրիտանիայում գտնվող անձանց դեմ»։ Ուժերը նշել են, որ «մշտական կապի մեջ են եղել ԱՄՆ-ի և այլ համապատասխան մարմինների հետ»՝ համոզվելու համար, որ «ցանկացած բրիտանական հարց կարող է հայտնաբերվել»։ Մյուս բրիտանական մարմինները տեղյակ են եղել Էպշտայնի որոշ գործունեության մասին Մեծ Բրիտանիայում և փոխանցել են դրանք ԱՄՆ-ի ՖԲՌ-ին։ 2020 թվականին Ազգային հանցավորության գործակալությունը (NCA) ՖԲՌ-ին ուղարկած հուշագրում ուշադրություն է հրավիրել Էպշտայնի հետ կապված մեղադրանքների վրա՝ ուղղված Քլեր Հեյզելին (Իվեի կոմսուհի), ով ամուսնացել էր Գինեսի ընտանիքի հետ և, ըստ տեղեկությունների, ավելի քան 30 անգամ թռչել էր ֆինանսիստի մասնավոր ինքնաթիռով։ Հուշագրում նշվում էր նաև, որ Հեյզելը (ով անցյալ տարի մահացել է ուղեղի քաղցկեղից) մեղադրվել է սեռական ճնշումների մեջ մեկի կողմից, ում անունը ջնջված է, չնայած Մետրոպոլիտենի պնդմանը, որ չկան մեղադրանքներ բրիտանական անձանց դեմ։ Վիրջինիա Ջիուֆրեն հետագայում հրապարակայնորեն մեղադրել է Հեյզելին։ Նույն տարի NCA-ն ՖԲՌ-ին ուղարկել է նաև ֆինանսական տեղեկատվություն Էպշտայնի բրիտանական գործարքների մասին։ Դրանց թվում էր Չելսիի բնակարաններից մեկի վարձավճարի վճարումը Coutts բանկի հաշվին՝ այնտեղ, որտեղ տեղավորված էին ճնշումների զոհերը։ NCA-ն հայտնել է, որ չի սովորություն ունենում մեկնաբանել «միջազգային գործընկերների հետ տեղեկատվության փոխանակումը»։ Մետրոպոլիտեն ոստիկանության խոսնակը ասել է, որ ուժը «լիովին ներգրավված է» ազգային ոստիկանապետերի խորհրդի խմբում՝ Էպշտայնի նյութերի հրապարակումից հետո ստեղծված։ Այդ խումբը զբաղվում է «տեղեկատվության գնահատմամբ, որը ցույց է տալիս, որ Լոնդոնի օդանավակայանները կարող են օգտագործվել որպես անցումային կետեր սեռական շահագործման և մարդկանց առևտրի համար»։ Այդ գնահատումը շարունակվում է։ Ոստիկանությունը չի պատասխանել ուղղակիորեն մեր հայտնաբերած փաստերին բնակարանների և Եվրոսթարի տոմսերի վերաբերյալ։ Էպշտայնի զոհ Լիզա Ֆիլիպսը անցյալ շաբաթ BBC Newsnight-ին ասել է, որ «բազմաթիվ կանայք առաջ են եկել Մեծ Բրիտանիայում՝ փաստաբանների, Մետրոպոլիտեն ոստիկանության կամ տեղական ոստիկանության միջոցով» և կոչ է անում անցկացնել հանրային հետաքննություն՝ «հասկանալու, թե ինչն է սխալ գնացել և ինչպես կանխել ապագայում»։ Իրավաբան Թեսա Գրեգորին ասել է, որ պետությունը պետք է պատասխանատվության կանչվի, և օրենքով սահմանված հանրային հետաքննությունը կունենա վկաներին հարկադրելու և այս հարցերը մանրամասն ուսումնասիրելու լիազորություն։ «Երբ մեղադրանքները տևում են այսքան տարի և ներառում են հանրային դեմքեր ու հաստատություններ, հավանաբար կան ավելի լայն հարցեր, որոնք պետությունը նույնպես պետք է լուծի։ Օրինակ՝ ինչպե՞ս է սա այսքան երկար աննկատ մնացել»,- ասել է նա։ Հունվարին BBC-ն նաև հայտնել էր, որ մեկ այլ կին է մեղադրում՝ պնդելով, որ Էպշտայնը իրեն ուղարկել է Մեծ Բրիտանիա՝ սեռական հարաբերությունների համար Անդրու Մաունթբաթեն-Վինդզորի հետ։ Էպշտայնի նյութերի հրապարակումից հետո Մեծ Բրիտանիայի մի քանի ոստիկանական ուժեր, այդ թվում՝ Մետրոպոլիտենը, հաստատել են, որ կամ հետազոտություններ են անում, կամ գնահատում են տեղեկատվությունը՝ որոշելու՝ արդյոք սկսել հետաքննություն։ Բայց Հայլանդը նշել է. «Ես չգիտեմ, թե դա ինչ է։ Կամ հետաքննում ես, կամ չես հետաքննում»։ Նա ասել է, որ առևտրի բողոքի և Լոնդոնի բնակարանների մանրամասների առկայությամբ «ավելի քան բավական էր հետաքննություն սկսելու համար»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
