Չորս տարի անց՝ Ուկրաինայում լայնածավալ պատերազմի մեջ Ռուսաստանն արդեն զգում է հետևանքները
Չորս տարի անց՝ Ուկրաինայում լայնածավալ պատերազմի մեջ Ռուսաստանն արդեն զգում է հետևանքները Առաջին հայացքից Յելեցը ձմռանը հիշեցնում է ռուսական հեքիաթ։ Գետի ափից երևում են ուղղափառ եկեղեցիների ոսկեգմբեթները, իսկ սառած գետի վրա՝ սառցե ձկնորսները։ Սակայն Մոսկվայից 350 կմ հարավ գտնվող այս քաղաքում հեքիաթային տպավորությունը արագ է փարատվում։ Գետափին տեսնում եմ բանակի հավաքագրման գովազդ՝ խոստանում է միանվագ 15 հազար ֆունտ ստեռլինգի համարժեք գումար յուրաքանչյուրին, ով կգնա Ուկրաինա կռվելու։ Կողքին՝ Կալաշնիկովով նպատակ առած ռուս զինվորի պատկերով պաստառ՝ «Մենք այնտեղ ենք, որտեղ պետք է լինենք» մակագրությամբ։ Կրեմլը Ուկրաինա ներխուժումը սկսել է 2022 թվականի փետրվարի 24-ին։ Արևմուտքում դա ընկալվեց որպես փորձ՝ Կիևին վերադարձնելու Մոսկվայի ազդեցության գոտի և ամբողջությամբ վերափոխելու Եվրոպայի հետպատերազմյան անվտանգային կառույցը։ Ռուսական ղեկավարությունը սպասում էր կարճ և հաղթական գործողության։ Այն չստացվեց։ Չորս տարի անց պատերազմը շարունակվում է՝ ավելի երկար, քան նացիստական Գերմանիայի դեմ Խորհրդային Միության մղած մարտերը, որոնք Ռուսաստանում կոչվում են Մեծ Հայրենական պատերազմ։ Եվ հենց Յելեցում երևում են դրա որոշ հետևանքներ։ Ինը հարկանի բնակելի շենքի ամբողջ մի կողմը զբաղեցնում է հսկայական որմնանկար՝ հինգ զոհված տեղացի զինվորների դիմապատկերներով։ Վերևում գրված է՝ «Փառք Ռուսաստանի հերոսներին»։ Ռուսական իշխանությունները չեն հրապարակում այսպես կոչված «հատուկ ռազմական գործողության» զոհերի թիվը։ Սակայն հայտնի է, որ կորուստները հսկայական են։ Վերջին երկու տարիների ընթացքում այցելած բազմաթիվ քաղաքներում ու գյուղերում կան թանգարաններ, հուշարձաններ և գերեզմանոցներում առանձին հատվածներ Ուկրաինայում զոհվածների համար։ «Ընկերուհուս ամուսինը սպանվել է այնտեղ։ Եղբորս որդին էլ, թոռն էլ», — ասում է Իրինան՝ կանգ առած որմնանկարի դիմաց։ Նա աշխատում է ավտոկայարանում որպես տոմսավաճառ։ «Կոմունալ վճարները խեղդում են մեզ, գները ջախջախում են։ Շատ դժվար է ապրելը»։ Չնայած դժվարություններին՝ Իրինան օգնում է հավաքել օգնության փաթեթներ առաջնագծի զինվորների համար։ Պատերազմը չի քննադատում, բայց շփոթված է։ «Մեծ Հայրենականում գոնե հասկանում էինք՝ ինչի՞ համար ենք կռվում։ Հիմա չգիտեմ»։ Ուկրաինայի սահմանը Յելեցից 250 կմ հեռավորության վրա է, բայց երբեմն առաջնագիծը թվում է շատ ավելի մոտ։ Լիպեցկի մարզը, ինչպես շատ ուրիշ մարզեր, ենթարկվում է ուկրաինական անօդաչու թռչող սարքերի հարձակումներին։ Քաղաքում տեղադրվել են արտակարգ ապաստարաններ՝ ավտոկանգառում, զբոսայգում։ Այդ բետոնե կառույցները կարծես հուշարձաններ լինեն Պուտինի «հատուկ գործողությանը»։ Մինչև 2022-ը նման ապաստարանների կարիք չկար, քանի որ Ռուսաստանի տարածքում անօդաչու սարքեր չէին հարձակվում։ Բնակելի շենքերի նկուղներում էլ կան նշանակված ապաստարաններ։ «Գրեթե ամեն գիշեր ահազանգ է լինում, — ասում է Իրինան, — բայց ես չեմ դուրս գալիս շենքից։ Պարզապես անցնում ենք միջանցք, որտեղ պատուհան չկա»։ Պատերազմի հետքերն երևում են անսպասելի վայրերում։ Տեղական տապակած հացիկների սրճարանի անվանման մեջ օգտագործված են V և Z լատինական տառերը՝ «հատուկ գործողության» խորհրդանիշները։ Գրությունը՝ «Վերցրո՛ւ հացիկ, հետո՝ ամբողջ աշխարհը»։ Պատերազմը հսկայական գումարներ է կուլ տալիս։ Բյուջեի դեֆիցիտն աճում է, տնտեսությունն ընդդիմացել է, ուստի ԱԱՀ-ն բարձրացրել են 20%-ից մինչև 22%։ Ֆինանսների նախարարությունն ասում է՝ լրացուցիչ եկամուտները կուղղվեն «պաշտպանության և անվտանգությանը»։ Պետական հեռուստատեսությունը հորդորում է հասկանալ իրավիճակը։ «Մենք ապրում ենք պատերազմի ժամանակներում՝ Արևմուտքի կողմից մեզ վրա պարտադրված պատերազմի։ Պետք է հաղթենք, առանց պատերազմական բյուջեի չի ստա
ցվի», — ասել է հաղորդավար Դմիտրի Կիսելյովը։ Փոքր բիզնեսը նույնպես ճնշման տակ է։ Յելեցի մի հացաբուլկեղենի խանութում օդը լցված է թարմ հացի, սափորների և կրեմով հրուշակեղենի հոտով։ Սակայն սեփականատեր Անաստասիա Բիկովան ասում է՝ ստիպված են բարձրացրել գները, քանի որ կոմունալ վճարները, վարձավճարը, հարկերը և հումքը թանկացել են։ «Եթե բոլորս փակվենք՝ մեր խանութը, դիմացի ռեստորանը… փորձում ենք քաղաքը գեղեցիկ պահել, բայց եթե փակվենք, ի՞նչ կմնա՝ միայն մոխրագույն խավար»։ Լիպեցկում՝ մարզկենտրոնում, նույն պատկերն է՝ ռազմական պաստառներ, ապաստարաններ։ Բայց Իվան Պավլովիչը, թոշակառու, ավելի շատ անհանգստացած է աստիճանավանդակում հոսող խողովակից, սառած պատից և անաշխատող վերելակից։ «Եթե երիտասարդ լինեի, կգնայի կռվելու։ Հատուկ գործողությունը գերազանց է։ Պարզապես գները բարձրանում են, թոշակն էլ է բարձրանում, բայց գները՝ ավելի շատ։ Ի՞նչ եմ շահում։ Ոչինչ։ Իհարկե, առանց գործողության ավելի հարմար կապրեինք։ Շատ գումար են ծախսում դրա վրա։ Բայց պետք է օգնենք, չեմ բողոքում»։ Ռուսաստանցիների մեծ մասը զգում է, որ կյանքն ավելի է դժվարանում։ Գրեթե ոչ ոք չի հավատում, որ կարող է ինչ-որ բան փոխել։ Պատերազմն անցնում է հինգերորդ տարին, և հույսը քիչ է։ Շատերը պարզապես փորձում են դիմանալ և սպասել ավելի լավ ժամանակների։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
