«Մեր աչքի առաջ մարդկանց սպանում էին». Էլ-Ֆաշերի պաշարման փրկվածները պատմում են BBC-ին
Ցնցված, քերծվածքներով ու միայն այն հագուստով, որ կրում է, Էզզելդին Հասան Մուսան նկարագրում է Սուդանի Արագ արձագանքման ուժերի (ԱԱՈՒ) դաժանությունը՝ Դարֆուրի շրջանի Էլ-Ֆաշեր քաղաքը գրավելուց հետո: Նա պատմում է, որ կործանիչները խոշտանգել և սպանել են փախչող տղամարդկանց: Այժմ Թավիլա քաղաքում՝ հյուծված պառկած գորգի վրա՝ ծածկի տակ, Էզզելդինը հազարավոր փախստականներից է, ովքեր հասել են համեմատական անվտանգության՝ փախչելով ՄԱԿ-ի կողմից «սարսափելի» որակված բռնություններից: Չորեքշաբթի ԱԱՈՒ ղեկավար, գեներալ Մոհամեդ Համդան Դագալոն խոստովանել է Էլ-Ֆաշերում «խախտումների» մասին և խոստացել հետաքննություն: Հաջորդ օրը ՄԱԿ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան հայտնել է, որ ԱԱՈՒ-ն ձերբակալել է մի քանի կասկածյալների: Էլ-Ֆաշերից մոտ 80 կմ հեռավորության վրա գտնվող Թավիլան այն վայրերից է, ուր փախչում են ԱԱՈՒ կործանիչներից հաջողվածները: «Չորս օր առաջ լքեցինք Էլ-Ֆաշերը: Ճանապարհին կրած տառապանքն աննկարագրելի էր»,- ասում է Էզզելդինը: «Մեզ բաժանեցին խմբերի և ծեծեցին: Տեսարանները չափազանց դաժան էին: Մեր աչքի առաջ մարդկանց սպանում էին, ծեծում: Ահավոր էր: Ինքս գլխից, մեջքից ու ոտքերից հարվածներ ստացա: Փայտերով ծեծում էին: Ուզում էին մեզ ամբողջությամբ ոչնչացնել: Բայց հնարավորություն ընկավ, և մենք փախանք, մինչդեռ առջևում գտնվողներին պահեցին»: Էզզելդինը միացել է փախստականների խմբին, որոնք գիշերով շարժվելով՝ թաքնվել են շենքերում, երբեմն սողալով գետնի վրա: «Գողացան մեր իրերը՝ հեռախոսներ, հագուստ, ամեն ինչ: Նույնիսկ կոշիկներս խլեցին: Ոչինչ չմնաց: Երեք օր քաղցած քայլեցինք փողոցներով: Աստծո ողորմությամբ հասանք»: Թավիլայում BBC-ին պատմել են, որ ճանապարհորդող տղամարդկանց հատկապես ստուգում են ԱԱՈՒ կործանիչները՝ թիրախավորելով զինվոր կասկածվողներին: Էզզելդինը Էլ-Ֆաշերի անկումից հետո Թավիլա հասած մոտ 5000 մարդկանցից է: Շատերը երեք-չորս օր ոտքով են անցել՝ փախչելով բռնություններից: Թավիլայում գործող ազատ լրագրողը BBC-ի համար անցկացրել է առաջին հարցազրույցներից մի քանիսը: Էզզելդինի կողքին նստած է Ահմեդ Իսմայիլ Իբրահիմը՝ մարմինը վիրակապված: Նա ասում է, որ աչքը վիրավորվել է հրետակոծությունից և կիրակի օրը հիվանդանոցից հետո լքել է քաղաքը: Ինքն ու ևս վեց տղամարդկանց կանգնեցրել են ԱԱՈՒ կործանիչները: «Չորսին սպանեցին մեր աչքի առաջ: Ծեծեցին ու սպանեցին»,- ասում է նա՝ հավելելով, որ ինքը երեք անգամ գնդակահարվել է: Ահմեդը նկարագրում է, թե ինչպես են կործանիչները պահանջել կենդանի մնացած երեքի հեռախոսները և ստուգել հաղորդագրությունները: Մեկը վերջում ասել է. «Լավ, վեր կացեք ու գնացեք»: Նրանք փախել են թփուտները: «Իմ եղբայրները,- ավելացնում է նա,- չթողեցին ինձ: Քայլեցինք 10 րոպե, հանգստացանք 10 րոպե և շարունակեցինք, մինչև խաղաղություն գտանք»: Հաջորդ վրանում՝ «Բժիշկներ առանց սահմանների» բուժկետում, Յուսրա Իբրահիմ Մոհամեդը պատմում է, որ փախել է ամուսնու՝ սուդանական բանակի զինվորի սպանությունից հետո: «Ամուսինս հրետանում էր: Տուն էր վերադառնում, հարձակման ժամանակ սպանվեց: Համբերեցինք: Հետո շարունակվեցին բախումներն ու հարձակումները: Հաջողվեց փախչել: Երեք օր առաջ մեկնեցինք,- ասում է նա,- շարժվելով հրետակոծված տարածքներից հեռու: Ուղեկցողները չգիտեին, թե ինչ է կատարվում: Եթե մեկը դիմադրեր, ծեծում կա
մ կողոպտում էին: Ամեն ինչ խլում էին: Մարդկանց կարող էին գնդակահարել: Փողոցներում դիակներ տեսա»: Ալֆադիլ Դուխանը աշխատում է բուժկետում: Նա և գործընկերները շտապ օգնություն են ցուցաբերում նորեկներին՝ նրանց թվում 500-ին, որոնց բուժումն անհետաձգելի է: «Նորեկների մեծ մասը տարեցներ, կանայք ու երեխաներ են,- ասում է բուժակը: Վիրավորները տառապում են, ոմանց արդեն վերջույթներ են հեռացրել: Շատ են տառապում: Մենք փորձում ենք աջակցել ու բուժօգնություն տրամադրել»: Այս շաբաթ Թավիլա հասածները միանում են հարյուր հազարավորներին, որոնք նախկինում էին փախել Էլ-Ֆաշերից: Կիրակի օրը ԱԱՈՒ-ի գրավումից առաջ քաղաքը 18 ամիս պաշարված էր: Ներսում գտնվողները ենթարկվել են մահացու հրետակոծությունների ու օդային հարվածների՝ բանակի և կիսառազմականների միջև մարտերում: ԱԱՈՒ-ի շրջափակումը հանգեցրել է սովի ճգնաժամի՝ կտրելով մատակարարումներն ու օգնությունը: Ապրիլին հարյուր հազարավորներ տեղահանվեցին, երբ ԱԱՈՒ-ն գրավեց Զամզամ ճամբարը՝ այն ժամանակ փախստականների հիմնական կացարանը: Որոշ փորձագետներ մտահոգված են Թավիլա նման վայրեր հասածների համեմատաբար քիչ թվով: «Սա իրոք մտահոգիչ է,- ասում է հարևան Չադում փախստականների հետ աշխատող «Solidarités International» կազմակերպության Կարոլին Բուվուարը: Վերջին օրերին հասել է մոտ 5000 մարդ, բայց եթե հաշվի առնենք, որ քաղաքում մնացել էր մոտ քառորդ միլիոն մարդ, սա շատ քիչ է: Տեսնում ենք նորեկների վիճակը՝ սովամած, ջրազրկված, հիվանդ կամ վիրավոր, ակնհայտորեն տրավմայի մեջ՝ քաղաքում կամ ճանապարհին տեսածից: Կարծում ենք, որ շատերը խրված են Թավիլայի և Էլ-Ֆաշերի միջև՝ չկարողանալով շարժվել՝ ֆիզիկական վիճակի կամ ճանապարհի անվտանգության պատճառով, որտեղ միլիցիաները հարձակվում են ապաստան փնտրողների վրա»: Էզզելդինի համար անվտանգության հասնելը մեղմվում է հետևում մնացածների համար անհանգստությամբ: «Իմ խոսքն է՝ պետք է ապահովել հանրային ճանապարհները քաղաքացիների համար կամ մարդասիրական օգնություն հասցնել փողոցներ,- աղաչում է նա: Մարդիկ ծայրահեղ վիճակում են՝ չեն կարողանում շարժվել, խոսել կամ օգնություն խնդրել: Օգնությունը պետք է հասնի նրանց, քանի որ շատերը անհայտ կորած են ու տառապում»:
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
