Իրանը վարձում է հանցավոր խմբավորումներ՝ արտասահմանում իր հակառակորդներին վերացնելու համար
Արևմտյան հետախուզական ծառայությունների տվյալներով՝ վերջին տարիներին զգալիորեն աճել են Իրանի կազմակերպած գործողությունները՝ ուղղված արտասահմանում ապրող ընդդիմադիրների, լրագրողների և քաղաքական հակառակորդների առևանգման կամ սպանության դեմ։ Այդ փորձերը հատկապես ակտիվացել են 2022 թվականից հետո։ Մեղադրյալ թիրախների թվում է եղել անգամ ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփը։ Մեծ Բրիտանիայում ոստիկանությունը հարցաքնում է մի քանի իրանցիների, որոնք ձերբակալվել են այս ամիս՝ ահաբեկչական հարձակում կազմակերպելու կասկածանքով։ BBC-ի տեղեկություններով՝ թիրախում գտնվել է Լոնդոնում գործող Իսրայելի դեսպանատունը։ Թուրքիայում և ԱՄՆ-ում բացահայտված դատական փաստաթղթերը, որոնց ծանոթացել են BBC Eye Investigations և BBC Persian բաժինները, փաստում են, որ Իրանը գործի է դրել հանցավոր խմբավորումներ՝ արտասահմանում սպանություններ իրականացնելու նպատակով։ Թեհրանը նախկինում հերքել է այդ մեղադրանքները, իսկ այս անգամ հրաժարվել է մեկնաբանել։ Դատական փաստաթղթերում բազմիցս հայտնվում է Նաջի Շարիֆի Զինդաշտի անունը՝ միջազգային թմրանյութերի ապօրինի շրջանառությամբ հայտնի իրանցի հանցագործ։ Նրա անունը նշվել է Թուրքիայի մեղադրական եզրակացության մեջ՝ 2017-ին Ստամբուլում սպանված Սաիդ Քարիմիանի գործով։ Վերջինս ղեկավարում էր պարսկալեզու հեռուստաալիք, որն Իրանում հեռարձակում էր արևմտյան ֆիլմեր։ Իրանական իշխանությունները նրան համարում էին «իսլամական արժեքներին սպառնալիք» և սպանությունից երեք ամիս առաջ Թեհրանի հեղափոխական դատարանը նրան հեռակա կարգով վեց տարվա ազատազրկման էր դատապարտել։ Սկզբում թուրքական և ամերիկյան իշխանությունները Քարիմիանի սպանությունը կապում էին մաֆիոզ հաշվեհարդարի հետ։ Սակայն 2019-ին, երբ Ստամբուլում սպանվեց ԻՀՊԿ նախկին անդամ, Իրանից փախած Մասուդ Մոլավին, սկսեցին կասկածել Զինդաշտիի առնչությանը Քարիմիանի սպանության հետ։ Մոլավին բացահայտել էր Իրանի բարձրագույն ղեկավարության կոռուպցիոն գործարքները։ Թուրքական ոստիկանությունը պարզել էր, որ Զինդաշտիի այգեպանն ու վարորդը գտնվել են համապատասխանաբար Մոլավիի և Քարիմիանի սպանությունների վայրերում։ Նրանք կասկածվում են Զինդաշտիի կողմից ուղարկված լինել։ Զինդաշտին ձերբակալվել էր Քարիմիանի գործով, սակայն ընդամենը վեց ամսվա անց ազատ է արձակվել, ինչը Թուրքիայում առաջացրել է իրավական սկանդալ։ Թեև վերադաս դատարանը հետագայում պահանջել էր նրա նորից ձերբակալումը, նա այդ պահին արդեն լքել էր երկիրը՝ տեղափոխվելով Իրան։ Սա մեծացրեց կասկածները, որ նա հնարավոր է՝ ամբողջ ժամանակ համագործակցել է Իրանի հետախուզական մարմինների հետ։ Թուրք լրագրող Ջենգիզ Էրդինչը պնդում է, որ երբ Իրանի համար անցանկալի անձինք են սպանվում, դեպքի վայրում հաճախ հայտնվում են Զինդաշտիի մարդկանց հետքերը։ Նրա խոսքով՝ «կազմակերպված հանցավորության և հետախուզական ծառայությունների միջև միշտ կապ է եղել»։ Զինդաշտին ավելի քան երեք տասնամյակ առաջ Իրանում դատապարտվել է մահապատժի թմրանյութերի մաքսանենգության համար, սակայն նրա փախուստը բանտից՝ բանտապահ սպանելուց հետո, շատերի կարծիքով, կազմակերպվել է հենց իրանական հետախուզության կողմից։ BBC-ի հետ զրույցում նրա ծանոթներից մեկը, որի ինքնությունը գաղտնի է պահվում, նշել է, որ նման փախուստը հնարավոր չէր լինի առանց հատուկ ծառայությունների ներգրավման։ 2020-ին Զինդաշտիի անունը կրկին հայտնվել է Թուրքիայի մեղադրականում՝ կապված իրանցի ընդդիմադիր Հաբիբ Չաաբի առևանգման գործի հետ։ Չաաբը Ստամբուլ էր բերվել, այնտեղից առևանգվել և հետագայում ցուցադրվել Իրանի պետական հեռուստաալիքներով։ Նա մահապատժի էր ենթարկվել։ Զինդաշտիի եղբորորդին ձերբակալվել էր Թուրքիայի տարածքում՝ այս գործի հետ կապ ունենալու մեղադրանքով։ Զինդաշտին հերքել է իր մասնակցությունը։ 2021-ին ԱՄՆ-ի Մինեսոտա նահանգում ներկայացված փաստաթղթերը փաստում են, որ Զինդաշտին փորձել է համագործակցել կանադական «Hells Angels» մոտոցիկլետային խմբավորման անդամի հետ՝ Մերիլենդում ապրող երկու իրանցի փախստականների սպանության դիմաց առաջարկելով 370,000 դոլար։ Դաշնային ոստիկանությունը (FBI) միջամտել էր՝ կանխելով սպանությունը և ձերբակալելով երկու անձի։ Նույն փաստաթղթերում նշվում է, որ Իրանի ԻՀՊԿ «Քուդս» ստորաբաժանումը համագործակցել է նաև հետխորհրդային տարածքից ծագող «Օրենքի գողեր» (Thieves-in-Law) հանցավոր խմբավորման հետ՝ պատվիրված առևանգումների ու սպանությունների նպատակով։ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետախուզությունները մատնանշում են Քուդսի «840-րդ ստորաբաժանման» դերակատարությունը՝ որպես ահաբեկչական ցանցերի ստեղծման և արտասահմանում գործողությունների կազմակերպման հիմնական
օղակ։ Այս տարվա մարտին Նյու Յորքի դատարանը մեղավոր է ճանաչել «Օրենքի գողեր» խմբավորման երկու անդամների՝ իրանաամերիկացի ակտիվիստ Մասիհ Ալինեջադի սպանության փորձի գործով։ Ըստ մեղադրանքի՝ իրանցի գործակալները խոստացել էին 500,000 դոլար նրա սպանության համար։ Երկու տարի առաջ մի անձին զինված բռնել էին նրա տան մոտ՝ Բրուքլինում։ 2020-ին ԱՄՆ-ի կողմից սպանված Իրանի գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանիի համար Իրանը հայտարարել էր վրեժ լուծելու մասին։ Այդ պահից ի վեր, ԱՄՆ-ը պնդում է, որ Իրանը փորձել է թիրախավորել Սոլեյմանիի սպանությանը մասնակցած նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներին, ներառյալ Ջոն Բոլթոնին և Մայք Պոմպեոյին։ Անցած տարվա ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների ժամանակ դատախազները Իրանի դեմ մեղադրանք էին առաջադրել Դոնալդ Թրամփի սպանությունը ծրագրելու համար, ինչը Թեհրանը կտրականապես հերքել է։ ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան պատժամիջոցներ են սահմանել Իրանի հետախուզական ցանցի անդամների, այդ թվում՝ Զինդաշտիի, իրանցի դիվանագետների և ԻՀՊԿ անդամների նկատմամբ։ MI5-ի տնօրեն Քեն ՄքՔալումը 2024-ին հայտնել է, որ Իրանի հետ կապ ունեցող առնվազն 20 վստահելի սպառնալիք է գրանցվել Մեծ Բրիտանիայում։ Մի դեպքով Լոնդոնի արևմտյան հատվածում ձերբակալվել է չեչեն տղամարդ՝ «Իրան Ինթերնեյշնլ» պարսկերեն հեռուստաալիքի շենքի մոտ։ Նա դատապարտվել է իրանցի գործակալների համար տվյալներ հավաքելու մեղադրանքով։ Նույն հեռուստաալիքի հաղորդավար Պուրիա Զերաթին անցյալ տարի դանակահարվել էր։ Կարճ ժամանակ անց երկու անձ ձերբակալվել էին Ռումինիայում՝ Մեծ Բրիտանիայի ահաբեկչության դեմ պայքարի ստորաբաժանման պահանջով։ BBC-ի աղբյուրների համաձայն՝ նրանք նույնպես կապված էին «Օրենքի գողեր» խմբավորման հետ։ Հաղորդավար Սիմա Սաբեթը նույնպես թիրախում էր։ Նրա ավտոմեքենայի պայթեցման փորձը ձախողվել էր։ Նա պատմել է, որ դրանից հետո հանցագործներին հրահանգել էին «գործն ավարտել լուռ»։ Նրա խոսքով՝ «երբ հարցրել են, թե որքան լուռ, պատասխանել են՝ խոհանոցային դանակի չափ լուռ»։ 1992-ին Բեռլինում չորս իրանացի քուրդ գործիչների սպանությունից հետո, Գերմանիան մեղադրեց Իրանի ողջ ղեկավարությանը։ Գերմանացի դատախազները հայտարարեցին, որ սպանությունը կազմակերպվել է Իրանի ղեկավարության հրահանգով՝ մասնակցությամբ իրանցի գործակալների և «Հըզբալլա»-ի զինյալների։ Այդ ժամանակից ի վեր, կարծես, Իրանի ռեժիմը սկսել է օգտագործել հանցավոր խմբավորումներ՝ անմիջական կապը մերժելու նպատակով։ Սակայն Մեծ Բրիտանիայի ահաբեկչության դեմ պայքարի ղեկավար Մեթ Ջյուքսը նշում է, որ այդ խմբերին հեշտ է թափանցել, քանի որ նրանք չունեն գաղափարական հավատարմություն Իրանի ռեժիմին։ Նա դա անվանում է «Իրանի սողացող ներթափանցում», որին փորձում են հակազդել։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
