Ինչու բոլորը հանկարծ սկսեցին հետաքրքրվել ԱՄՆ պետական պարտատոմսերով
Վերջին օրերին համաշխարհային ֆոնդային բորսաները համեմատաբար կայուն էին՝ չնայած այն խառնաշփոթին, որին հանգեցրին ԱՄՆ-ի հայտարարած մաքսային մուտքերն ու հարկերը։ Սակայն ներդրողները շարունակում են սևեռուն հետևել մի հատվածի, որը սովորաբար մեծ տատանումներ չի ունենում՝ ԱՄՆ պետական պարտատոմսերի շուկային։ Պետությունները պարտատոմսեր են վաճառում՝ որպես պետական ծախսերը ֆինանսավորելու միջոց։ Դրանք իրականում մի բանաձևով պարտավորագիր են, որի դիմաց կառավարությունը պարտավորվում է վճարել տոկոսադրույք։ Վերջերս տեղի ունեցավ բացառիկ մի դեպք. ԱՄՆ կառավարությունն ստիպված եղավ պարտատոմսերի համար վճարել զգալի բարձր տոկոսադրույք, իսկ հենց պարտատոմսերի գները կտրուկ անկում ապրեցին։ Այս տատանումները վկայում են, որ ներդրողների վստահությունը համաշխարհային առաջատար տնտեսության հանդեպ կասկածի տակ է։ Թեև այս ամենը կարող է թվալ բարդ կամ մասնագիտական, իրականում այն կարող է մեծ ազդեցություն ունենալ ոչ միայն ԱՄՆ տնտեսության, այլ նաև նախագահ Թրամփի մաքսային քաղաքականության վրա։ Երբ կառավարությունը ցանկանում է գումար վարկ վերցնել, սովորաբար վաճառում է պարտատոմսեր՝ գրավելով ներդրողների գումարները՝ դիմացը խոստանալով տոկոսով վերադարձնել։ ԱՄՆ-ում այս պարտատոմսերն անվանում են «Treasuries»։ Դրանց դիմաց կատարվող վճարումները իրականացվում են նախապես համաձայնեցված ժամկետների ընթացքում՝ մինչև պարտատոմսի ժամկետի ավարտը։ Պարտատոմսեր հիմնականում գնում են ֆինանսական հաստատությունները՝ կենսաթոշակային ֆոնդերից մինչև կենտրոնական բանկեր, ինչպես օրինակ՝ Անգլիայի բանկը։ Դրանք դիտարկվում են որպես համեմատաբար անվտանգ ներդրումային միջոց։ Այդ պատճառով անկայուն տնտեսական պայմաններում ներդրողները հաճախ դուրս են բերում իրենց միջոցները ֆոնդային շուկաներից և տեղափոխում դրանք ԱՄՆ պետական պարտատոմսեր։ Սակայն այս անգամ այդպես չեղավ։ Ապրիլի 2-ին Թրամփի վարչակազմը հայտարարեց մաքսային նոր մուտքերի՝ «Ազատագրման օրվա տուրքերի» մասին, ինչից հետո ֆոնդային շուկաները անկում ապրեցին, և ներդրողները սկզբում իսկապես դիմեցին պարտատոմսերի շուկային։ Բայց երբ ապրիլի 5-ին ուժի մեջ մտան առաջին մաքսերը, իսկ նախագահը կրկնեց իր կոշտ դիրքորոշումը, ներդրողները սկսեցին զանգվածաբար վաճառել պարտատոմսերը՝ բարձրացնելով ԱՄՆ կառավարության պարտք վերցնելու գինը։ 10-ամյա պարտատոմսերի տոկոսադրույքը կտրուկ բարձրացավ՝ հասնելով 4.5%-ի՝ նախկին 3.9%-ի փոխարեն, իսկ 30-ամյան գրեթե հասավ 5%-ի։ 0.2 տոկոսային կետ տատանումն արդեն համարվում է էական։ Ինչու այս sell-off-ը (զանգվածային վաճառքը) տեղի ունեցավ։ Պարզ է՝ ներդրողները սկսեցին կասկածել, որ մաքսերը բացասական ազդեցություն կունենան տնտեսության վրա, հետևաբար պահանջում էին ավելի բարձր եկամտաբերություն՝ այդ ռիսկը վերցնելու դիմաց։ Երբ կառավարությունը ստիպված է ավելի շատ վճարել տոկոսների տեսքով, դա կարող է ազդել բյուջեի վրա՝ սահմանափակելով պետական ծախսերը։ Բայց հետևանքները տարածվում են նաև տնտեսության այլ ոլորտների վրա՝ սկսած վարկերից մինչև սպառողական ծախսեր։ Oxford Economics-ի վերլուծաբան Ջոն Քանավանի խոսքով՝ երբ կառավարությունից պահանջվում են ավելի բարձր տոկոսադրույքներով վարկեր, նույնն է տեղի ունենում նաև այլ վարկատեսակների հետ՝ հիփոթեքներ, վարկային քարտեր, ավտովարկեր։ Առավել շատ կարող են տուժել փոքր բիզնեսները, քանի որ ԱՄՆ-ում մեծ մասն ունի 15-30 տարվա ֆիքսված տոկոսադրույքով հիփոթեքներ։ Եթե բիզնեսները վարկ չկարողանան ստանալ, տնտեսական աճը կարող է դանդաղել կամ անգամ կանգնել՝ հանգեցնելով աշխատատեղերի կորստի։ Բանկերն էլ կարող են ավելի զգուշավոր դառնալ վարկավորումների հարցում, ինչը նույնպես կազդի տնտեսության վրա։ Քանավանի կարծիքով՝ բնակարան գնել ցանկացողներն էլ կարող են բախվել բարդություններին, քանի որ ԱՄՆ-ում փոքր բիզնես սկսողները հաճախ իրենց տունը դնում են գրավ։ Մաքսերի ուժի մեջ մտնելուց հետո Թրամփը կոչ արեց ազգին «դիմանալ», սակա
յն տնտեսության վրա սպառնացող հնարավոր հետևանքները ստիպեցին նրան հետ կանգնել։ Պարտատոմսերի շուկայի արձագանքից հետո նա 90-օրյա դադար տվեց ավելի բարձր մաքսերի ուժի մեջ մտնելուն՝ բացառությամբ Չինաստանի։ Ընդհանուր 10 տոկոսանոց մաքսային դրույքը, սակայն, ուժի մեջ մնաց։ Ինչպես նշում է Capital Economics-ի վերլուծաբան Փոլ Աշուորթը՝ «Թրամփը կարողացավ անտեսել ֆոնդային շուկայի անկումը, բայց երբ պարտատոմսերի շուկան էլ սկսեց տատանվել, հասկանալի դարձավ, որ շատ ժամանակ չի մնացել, մինչև նա զիջի»։ Ըստ ամերիկյան մամուլի՝ ֆինանսների նախարար Սքոթ Բեսենթը, որին զանգահարում էին բազմաթիվ գործարարներ, առանցքային դեր խաղաց Թրամփին համոզելու գործում։ Այս իրավիճակը հիշեցրեց 2022 թ. Բրիտանիայի վարչապետ Լիզ Թրասի հայտնի «փոքր բյուջեն»։ Այդ ժամանակ առանց ֆինանսավորման հարկերի նվազեցումն ստիպեց ներդրողներին վաճառել բրիտանական պարտատոմսերը՝ ստիպելով Անգլիայի բանկին միջամտել և գնել պարտատոմսերը՝ կենսաթոշակային ֆոնդերը փլուզումից փրկելու համար։ Որոշ վերլուծաբաններ նույնիսկ կանխատեսում էին, որ եթե վաճառքի ալիքը շարունակվեր, ԱՄՆ դաշնային պահուստային համակարգը ստիպված կլիներ միջամտել։ Թեև այժմ տոկոսադրույքները համեմատաբար կայուն են, նրանք դեռ ավելի բարձր են, քան մինչ մաքսերի ուժի մեջ մտնելը։ Capital Economics-ի փոխտնօրեն Յոնաս Գոլթերմանը զգուշացնում է. «Թերևս ամենանախանձախնդիր ազդակներից մեկը այն է, որ ԱՄՆ-ի պարտատոմսերի և դոլարի վրա ձևավորվում է ռիսկային հավելավճար, ինչպես տեղի ունեցավ Բրիտանիայում 2022-ին»։ Սակայն տարբերություն կա. ԱՄՆ-ում, ի տարբերություն Մեծ Բրիտանիայի, հիփոթեքները հիմնականում երկարաժամկետ են՝ ֆիքսված տոկոսադրույքով։ Այսինքն՝ նոր գնորդներից բացի, շատ ամերիկացիներ անմիջապես չեն զգա տոկոսադրույքների բարձրացման ազդեցությունը։ Ըստ Deutsche Bank-ի՝ 2010-ից ի վեր արտասահմանյան կազմակերպությունների կողմից ԱՄՆ պարտատոմսերի սեփականությունը գրեթե կրկնապատկվել է՝ ավելանալով 3 տրիլիոն դոլարով։ Ամենաշատ պարտատոմսեր պահում է Ճապոնիան, իսկ Չինաստանը՝ ԱՄՆ գլխավոր մրցակիցը մաքսային այս պատերազմում, երկրորդ տեղում է։ Հարցեր առաջացան՝ արդյոք Չինաստանն է նպաստել պարտատոմսերի զանգվածային վաճառքին։ Սակայն վերլուծաբանների կարծիքով՝ դա քիչ հավանական է, քանի որ «դա Չինաստանին ավելի կվնասեր, քան՝ ԱՄՆ-ին»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
