Միջուկային բանակցությունները ձախողվեցին. Հիմնական հարցը՝ «Ի՞նչ կլինի հաջորդը»
Միջուկային բանակցությունները ձախողվեցին. Հիմնական հարցը՝ «Ի՞նչ կլինի հաջորդը» Քսանմեկ ժամը բավարար չեղավ՝ վերջ տալու Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև 47 տարվա թշնամանքին։ Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադում տեղի ունեցած պատմական բարձր մակարդակի բանակցությունները՝ ծանր պատերազմի դադարի ժամանակ, սկզբից էլ քիչ հավանականություն ունեին այլ արդյունքի։ Այս մարաթոնային հանդիպումը ձախողում անվանելը թույլ չի տալիս գնահատել այն հսկայական դժվարությունը, որ կարող էր կամրջել երկու կողմերի միջև առկա խոր լճացումները՝ սկսած Իրանի միջուկային ծրագրի նկատմամբ երկարամյա անվստահությունից մինչև պատերազմի առաջ բերած նոր մարտահրավերները, որոնցից ամենակարևորը Հորմուզի ռազմավարական նեղուցի վերահսկողությունն է։ Այդ նեղուցի փակումը արդեն իսկ լուրջ տնտեսական ցնցումներ է առաջացրել ամբողջ աշխարհում։ Գործարք կնքելու համար անհրաժեշտ էր հաղթահարել նաև խորը անվստահության անդունդը։ Մեկ օր առաջ անգամ պարզ չէր՝ արդյոք երկու կողմերը կհանդիպեն, առավել ևս՝ կնստեն միևնույն սենյակում։ Տարիներով գոյություն ունեցող քաղաքական արգելքը կոտրվեց։ Այժմ ամենահրատապ հարցն է՝ ի՞նչ կլինի հետո։ Ի՞նչ կլինի այդ վիճելի երկշաբաթյա հրադադարի հետ, որը աշխարհը հետ քաշեց ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մտահոգիչ սպառնալիքից՝ «ամբողջ քաղաքակրթություն» ոչնչացնելու մասին։ Արդյոք ԱՄՆ նախագահը պատրաստ կլինի իր բանակցողներին նորից ուղարկել բանակցային սեղան։ Իսլամաբադից ստացվող տեղեկությունների համաձայն՝ որոշ զրույցներ շարունակվել են այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ փոխնախագահ Джей Դի Վենսը արևածագին ինքնաթիռ է բարձրացել՝ հայտարարելով, որ ամերիկյան պատվիրակությունը ներկայացրել է «վերջնական և լավագույն առաջարկը»։ Արդյոք ԱՄՆ-ն այժմ կգնա սրացման, թե՞ բանակցությունների ճանապարհով։ Պատասխանը դեռ չգիտենք։ Մենք դեռ շատ քիչ բան գիտենք այն մասին, թե ինչ է տեղի ունեցել Իսլամաբադի կանաչապատ և խիստ պահպանվող հինգ աստղանի հյուրանոցի փակ դռների հետևում՝ գիշերվա ուշ ժամերին տևած բանակցությունների ընթացքում։ Քիչ են մանրամասները վեճերի և քննարկումների մասին, որոնցում օգնել են պակիստանյան միջնորդները, ինչպես նաև փորձագետների և խորհրդատուների հետ զանգերը։ Վենսի խոսքով՝ եղել են «տասնյակ» զանգեր ինքը՝ Թրամփին։ Փոխնախագահը առավոտյան կարճ ասուլիսում խոսել է ԱՄՆ-ի «հիմնական նպատակի» մասին։ «Մենք պետք է տեսնենք հստակ պարտավորություն, որ Իրանը չի ձգտի միջուկային զենք ձեռք բերել և չի ձեռք բերի այն գործիքները, որոնք կարող են նրան արագ հասցնել միջուկային զենքի»,- ասել է նա։ Փետրվարին, նախքան ռազմական հարվածների նոր փուլը, Իրանը նոր զիջումներ էր առաջարկել, այդ թվում՝ նոսրացնել իր 440 կիլոգրամ 60 տոկոս հարստացված ուրանը, որը վտանգավորորեն մոտ է զենքի մակարդակին։ Սակայն Թեհրանը շարունակում է պնդել իր «իրավունքը» հարստացման վրա և չի պատրաստ եղել հրաժարվել այդ պաշարից, որն այժմ, ըստ տեղեկությունների, թաղված է անցյալ տարվա ամերիկյան և իսրայելական օդային հարվածներից հետո մնացած փլատակների տակ։ Բացի այդ, Իրանը մերժել է բազմիցս պահանջները՝ բացել Հորմուզի նեղուցը և ապահովել նավթի, գազի և այլ կարևոր ապրանքների ազատ տեղաշարժը՝ առանց նոր համաձայնագրի։ Երկ
ու պատվիրակություններն էլ Իսլամաբադ էին եկել համոզվածությամբ, որ հենց իրենք են հաղթող կողմը այս պատերազմում։ Նրանք բանակցությունների էին գնացել՝ գիտակցելով, որ ձախողման դեպքում միշտ կարող են շարունակել կռիվը՝ անկախ այդ պատերազմի աճող ցավից ինչպես իրենց ժողովուրդների, այնպես էլ ողջ աշխարհի համար։ Չաթեմ Հաուսի փորձագետ դոկտոր Սանամ Վակիլը նշում է նաև «սահմանափակ հոգեբանական ըմբռնումը» հակառակորդի և այն զիջումների մասին, որոնք անհրաժեշտ են իրական գործարքի համար։ Վենսը խոսել է լավ նորությունների մասին՝ «մենք ունեցել ենք մի շարք էական բանակցություններ», և վատ նորության՝ «մենք համաձայնության չենք հասել»։ Նա հստակեցրել է՝ սա «վատ նորություն է Իրանի համար շատ ավելի, քան Միացյալ Նահանգների»։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղայեին X-ում քննադատել է ԱՄՆ-ի «չափազանցված պահանջներն ու անօրինական պահանջները»։ Իսկ խորհրդարանի խոսնակ Մոհամմադ Բաղեր Ղալիբաֆը, ով գլխավորում էր իրանական պատվիրակությունը, գրել է, որ «հակառակ կողմը վերջում չկարողացավ շահել իրանական պատվիրակության վստահությունը»։ Իրանը ցույց է տալիս, որ պատրաստ է շարունակել բանակցությունները։ Պակիստանի արտաքին գործերի նախարար Իշակ Դարը կոչ է արել բոլոր կողմերին պահպանել փխրուն հրադադարը և հայտարարել է, որ կշարունակեն ջանքերը՝ երկխոսությունը խրախուսելու համար։ Այս տրամադրությունները արձագանքում են նաև այլ մտահոգ մայրաքաղաքներում։ Եթե պատմությունը ինչ-որ դաս տալիս է, ապա վերջին անգամ, երբ Իրանը 2015 թվականին միջուկային համաձայնագիր կնքեց ԱՄՆ-ի և այլ տերությունների հետ, այն տևեց 18 ամիս՝ լի ճեղքումներով և ձախողումներով։ Թրամփը հստակեցրել է, որ չի ցանկանում խրվել երկարաժամկետ բանակցությունների մեջ։ Վենսը նախկինում նախազգուշացրել էր, որ ԱՄՆ-ն չի ընդունի, եթե Թեհրանը փորձի «խաղալ իրենց հետ»։ Պակիստանյան լրագրող Կամրան Յուսեֆը՝ այն լրագրողներից մեկը, ովքեր գիշեր-ցերեկ աշխատում էին քիչ մանրամասներով ծածկելու համար, ասել է, որ այս փուլը եղել է «առանց ճեղքման, բայց նաև առանց փլուզման»։ Աշխարհը սպասում է վճռին՝ առաջին հերթին Թրամփից։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
