«Ես երբեք այդքան ուժգին ոչ մեկին չեմ հարվածել». ինչ է զգում շնաձկան հարձակումը
«Ես երբեք այդքան ուժգին ոչ մեկին չեմ հարվածել». ինչ է զգում շնաձկան հարձակումը Հանգստի վերջին օրվա վերջին ժամն էր, երբ Փիթեր Սմիթը որոշեց վերջին անգամ լողանալ Թոբագոյի ծովում։ «Ջրի պայմանները իդեալական էին լողի համար», — հիշում է թոշակի անցած ՏՏ տնօրենը։ «Ծովը մտա, մոտ 6 մետր հեռացա և կանգնեցի ջրի մեջ՝ մինչև գոտկատեղ»։ Նա կնոջ՝ Ջոաննայի և ընկերների հետ էր՝ Հերթֆորդշիրից։ Ոչ ոքի մտքով անգամ չէր անցնում շնաձկան հարձակման վտանգը. Թոբագոյում նման դեպքեր պարզապես չեն գրանցվել։ «Հանկարծ զգացի, որ ինչ-որ ծանր բան խփեց ոտքիս։ Նայում եմ՝ շնաձուկ է, և շատ մեծ», — պատմում է Փիթերը։ «Խոսքը գնում է մոտ 3 մետր երկարության մասին։ Այդ պահին ուղեղդ սկսում է վայրկյանում հազար կիլոմետր արագությամբ աշխատել»։ Դա եղել է ցուլ-շնաձուկ (bull shark)՝ աշխարհի ամենավտանգավոր տեսակներից մեկը, որը հաճախ է որս անում մակերեսային ջրերում։ 2024 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած հարձակումից հետո առաջին հարցազրույցում Փիթեր Սմիթը BBC-ին պատմում է այդ սարսափելի օրվա մասին և բացատրում, թե ինչու մինչ օրս չի վախենում շնաձկներից։ 66-ամյա տղամարդը անմիջապես հասկացել է, որ ոտքին կառչած ծնոտները պատկանում են հենց ցուլ-շնաձկանը։ Վախենալով, որ կքարշ տանեն ջրի տակ, նա որոշել է դիմադրել։ «Սկսեցի բռունցքներով հարվածել շնաձկանը։ Իսկապես չգիտեմ՝ ինչ էի ուզում անել, բայց հարվածում էի», — ասում է նա։ «Կարող եմ վստահ ասել՝ կյանքումս երբեք այդքան ուժգին ոչ մեկին չեմ հարվածել, որքան այդ շնաձկանը»։ Ոտքից հետո շնաձուկը հարձակվել է նաև ձախ ձեռքի և որովայնի վրա։ Արյունահոսությունը սարսափելի էր։ Ի վերջո շնաձուկը մի պահ դադարեցրեց հարձակումը, և շրջակայքում գտնվողները կարողացան Փիթերին քաշել ափ։ Ծովում նրա կողքին եղած ընկերները՝ Ջոնն ու Մոիրան, օգնել են դիմակայել շնաձկանը և բարձրաձայն ահազանգել։ Ափ հասնելուն պես Ջոաննան, լսելով Մոիրայի ճիչերը, վազել է դեպի ափամերձ հատված։ «Մտա ջրի մեջ և տեսա նրա սարսափելի վնասվածքները։ Ոսկորներ էին երևում, սարսափելի էր», — հիշում է կինը։ «Ինչ-որ մեկն ասաց՝ «Հեռացրե՛ք նրան այստեղից»»։ Փիթերին տեղափոխեցին Թոբագոյի միակ հիվանդանոցը՝ որովայնի խոր կտրվածքներով, ձեռքի մեծ կծած վերքով և ազդրի վերին հատվածի զգալի մասը կորստով։ Արդեն շտապօգնության մեքենայում ցավն սկսեց ուժգնանալ։ «Գոռում էի, լաց էի լինում, շատ արյուն էի կորցնում և սկսում էի գիտակցությունս կորցնել։ Բոլորը ճչում էին, որ չքնեմ», — պատմում է նա։ 64-ամյա Ջոաննան՝ թոշակի անցած բուժքույր, այդ պահին չէր հավատում, որ ամուսինը կապրի մինչև հիվանդանոց հասնելը։ «Այնքան գունատ էր, սարսափելի էր», — ասում է նա։ Բժիշկները հարցրին, թե արդյոք պատրաստ է ստորագրել վերջույթների անհրաժեշտության դեպքում անդամալույծ անելու թույլտվությունը։ Սակայն շուտով հասկացան, որ Թոբագոյում բավարար արյուն չկա. Փիթերը սպառել էր կղզու ողջ արյան պաշարը։ Նրան հրատապ տեղափոխեցին Մայամիի (Ֆլորիդա) Ջեքսոն հիվանդանոց, որտեղ ենթարկվեց տասնյակ վիրահատությունների։ Մի անգամ բժիշկները ասացին, որ վերքի վրա կդնեն հատուկ թաղանթ՝ մաշկի փոխպատվաստման համար ավելի լավ մակերես ստանալու նպատակով։ Հետո ծիծաղեցին։
«Հարցրինք՝ ի՞նչ է կատարվում։ Պատասխանեցին՝ «Թաղանթը շնաձկան է»», — ծիծաղում է Փիթերը։ «Հիմա ոտքիս մեջ շնաձկան կտոր կա»։ Սկսվեց երկար վերականգնման ճանապարհը։ Ազդրի վնասվածքի պատճառով ստիպված եղավ նորից սովորել քայլել։ Ձեռքի նյարդը կտրված էր՝ մատները զգայունություն չունեն, բռնելու ուժը թույլ է, և այդպես կմնա ողջ կյանքում։ «Ես շատ շնորհակալ եմ։ Թեկուզ շարժման խնդիրներ ունեմ, բայց առնվազն վերջույթներս տեղում են», — ասում է նա։ «Մի փուլում թվում էր, թե ընդհանրապես ոչինչ չի մնալու»։ Շնորհակալ է ոչ միայն բժիշկներին, այլև ընկերներին, ովքեր օգնել են պայքարել շնաձկան դեմ։ «Ես մենակ չեմ մարտնչել։ Շատ համարձակ մարդիկ կային կողքիս։ Հավերժ շնորհակալ եմ նրանց»։ Ցուլ-շնաձկները վերջերս մի քանի հարձակումների են մեղադրվում նաև Ավստրալիայում։ 2025 թվականի հունվարի վերջին ընդամենը 48 ժամվա ընթացքում գրանցվել է 4 հարձակում, որոնցից մեկը՝ 12-ամյա տղայի մահվան պատճառ է դարձել։ Փորձագետները, սակայն, ընդգծում են՝ շնաձկան հարձակումները դեռևս չափազանց հազվադեպ են՝ համեմատած ծովում հանգստացողների թվի հետ։ Օվկիանոսը մնում է վայրի տարածք՝ իր ռիսկերով։ Ըստ միջազգային Shark Attack File-ի՝ 2024-ին Փիթերի դեպքը Թոբագոյում գրանցված առաջին և միակ շնաձկան հարձակումն է եղել։ Շնաձկների փորձագետ Թոմ Հիրդը նշում է, որ ցուլ-շնաձկները «հրով են լցված» և կարող են հակահարված տալ, եթե նրանց հետապնդեն նավակով կամ պիտակավորեն։ Բայց եթե շնաձուկը իսկապես մարդուն որսալու մտադրություն ունենար, մարմին չէր մնա։ Փիթերն իրեն ոչ մի դեպքով չի ուզում, որ իր պատմությունը վնասի Թոբագոյի համբավին։ «Թոբագոյի մարդիկ ինձ շատ լավ վերաբերվեցին։ Նրանք կախված են տուրիզմից։ Ես անպայման կվերադառնամ», — ասում է նա։ «Ես դեռ սիրում եմ երկինքն ու ծովը նայել։ Ի՞նչ իմաստ ունի շնաձկան հարձակումից փրկվելը, եթե հետո ամբողջ կյանքդ վախով ես ապրելու»:
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
