Եվրոպական առաջնորդները հավաքվում են Հայաստանում՝ Ռուսաստանի աչքի առաջ
Եվրոպական առաջնորդները հավաքվում են Հայաստանում՝ Ռուսաստանի աչքի առաջ Եվրոպական առաջնորդները ժամանում են Հայաստան՝ մասնակցելու երկու աննախադեպ գագաթնաժողովների, որոնք անցկացվում են երկրում, որը դեռ վերջերս համարվում էր Ռուսաստանի ամենամոտ դաշնակիցը Հարավային Կովկասում։ Այս իրադարձության խորհրդանշական նշանակությունը Հայաստանի համար, որտեղ բնակվում է երեք միլիոնից քիչ մարդ, չափազանց մեծ է։ Հայաստանը Վլադիմիր Պուտինի ղեկավարած Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, իսկ Մոսկվան ռազմաբազա է պահում հայկական տարածքում։ Երկուշաբթի օրը Երևանում կկայանա Եվրոպական քաղաքական համայնքի (EPC) գագաթնաժողովը, որին կմասնակցեն ավելի քան 30 եվրոպական առաջնորդներ և Կանադայի վարչապետը։ Երեքշաբթի տեղի կունենա առաջին երբևէ կազմակերպված ԵՄ-Հայաստան երկկողմ գագաթնաժողովը՝ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոստայի մասնակցությամբ։ Հայաստանը շարունակում է էներգետիկ առումով խիստ կախված լինել Ռուսաստանից։ Երկիրը ռուսական գազ է գնում նախընտրելի գնով, ինչը Պուտինը հատուկ շեշտեց ապրիլի 1-ին Մոսկվա այցելած վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ։ Ռուսաստանը Հայաստանին գազը վաճառում է 1000 խորանարդ մետրի դիմաց 177,50 դոլարով, մինչդեռ Եվրոպայում այդ գինը հասնում է 600 դոլարի։ «Տարբերությունը մեծ է, շատ նշանակալի»,- ասել էր ռուսաստանցի նախագահը։ Ինչպե՞ս է այսքան խորությամբ Ռուսաստանի ազդեցության գոտում գտնվող երկիրը հայտնվել Եվրոպայի առաջնորդների ընդունման դերում։ Կրիտիկական շրջադարձը տեղի ունեցավ 2023 թվականի պատերազմի հետևանքով։ Երբ Ադրբեջանը կայծակնային ռազմական գործողությամբ ավարտեց Ղարաբաղի վերահսկողության վերականգնումը և ավելի քան 100 հազար հայի ստիպեց լքել հայրենիքը, Ռուսաստանը, որն այդտեղ խաղաղապահներ ուներ, մնաց դիտորդի դերում։ Ադրբեջանի նախկինում կատարած ներխուժումները հայկական տարածքներ նույնպես չէին ստացել պատասխան Ռուսաստանի գլխավորած Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունից։ «Մենք հասկացանք, որ այն անվտանգության համակարգը, որի մեջ գտնվում ենք, չի գործում»,- ԲԲՑ-ին ասել է Հայաստանի Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը։ Մեկ տարի առաջ ԵՄ-ն միջնորդել էր սահմանների ճանաչման համաձայնագրի կնքմանը և տեղակայել քաղաքացիական դիտորդական առաքելություն։ «Եվրոպական միության ֆիզիկական ներկայությունը փոխեց մեր քաղաքացիների ընկալումները»,- նշել է Խանդանյանը։ «Մենք տեսանք, որ հասարակության մեջ կա պահանջ դեպի ԵՄ-ի հետ ավելի սերտ հարաբերություններ»։ 2025 թվականի մարտին Հայաստանի խորհրդարանը ընդունեց օրենք՝ ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթացը մեկնարկելու համար։ Արագացել է նաև Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության գործընթացը։ Օգոստոսին երկու երկրների ղեկավարները Վաշինգտոնում ստորագրեցին պատմական համաձայնագիր՝ տասնամյակների հակամարտությունը դադարեցնելու նպատակով։ Այնտեղ նրանք հայտարարեցին նաև «Տրամփի երթուղի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար» միջանցքի մասին, որը կանցնի Հայաստանի և Իրանի սահմանով՝ տարածաշրջանը կապելով եվրոպական շուկաների հետ։ Սակայն երկու հարևանների միջև խաղաղության գործընթացը դեռ փխրուն է, իսկ Եվրոպայի գրկաբացումը Հայաստանին թանկ է նստել դիվանագիտական առումով։ Անցած շաբաթ Ադրբեջանի խորհրդարանը դադարեցրեց հարաբերությունները Եվրոպական խորհրդարանի հետ՝ ի պատասխան եվրոպացի պատգամավորների բանաձևի, որտեղ պահանջվում էր 2023-ին փախստական դարձած ղարաբաղցիների վերադարձի իրավունք և Բաքվում պահվող հայ գերիների ազատ արձակում։ Մոսկվան միաժամանակ անթաքույց գրգռվածությամբ է հետևում Հայաստանի և ԵՄ-ի միջև տաքացող հարաբերություններին։ Կրեմլում տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ Պուտինը ժպիտով արձագանքեց, երբ Փաշինյանը խոսեց իր երկրի ազատությունների մասին։ «Հայաստանում սոցիալական ցանցերը 100 տոկոսով ազատ են և առանց սահմանափակումների»,- ասել էր նա։ Ռուսաստանում խոշոր արևմտյան հարթակները արգելափակված են։ Պուտինը հիշեցրել էր նաև, որ ԵՄ-ին անդամակցելու ձգտումը անհամատեղելի է Եվրասիական տնտեսական միության անդամակցության հետ։ «Անհնար է միաժամանակ մաքսային միությունում լինե
լ թե՛ Եվրոպական միության, թե՛ Եվրասիական միության հետ։ Դա սահմանումից անհնար է»։ ԵՊՀ գագաթնաժողովից ընդամենը օրեր առաջ Ռուսաստանը արգելել էր հայկական հանքային ջրի ներկրումը։ «Սա հիբրիդային սպառնալիքի դասական օրինակ է»,- ասում է CyberHUB-AM կազմակերպության Արթուր Պապյանը, որը հետևում է Հայաստանի տեղեկատվական տարածքին։ Նա նշում է, որ ԵՄ-ի հետ կապված հայտարարություններից կամ Բրյուսել այցերից հետո հաճախ հետևում են հայկական բեռնատարների կանգառներ Վրաստան-Ռուսաստան սահմանին, կառավարական կայքերի նկատմամբ հաքերային սպառնալիքներ։ Անցած ամիս ԵՄ-ն հաստատեց Հայաստանում երկու տարի տևող նոր քաղաքացիական առաքելություն՝ ուղղված ռուսական ապատեղեկատվության, կիբեր հարձակումների և անօրինական ֆինանսական հոսքերի դեմ պայքարին, հատկապես հունիսի խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին։ Այն մոդելավորված է Մոլդովայում 2025-ի ընտրություններից առաջ տեղակայված ԵՄ առաքելության հիման վրա, որտեղ իշխանությունը պահպանեցին եվրոպամետ ուժերը։ Հունվարին Պապյանի թիմը արձանագրել էր WhatsApp-ի զանգվածային հարձակում, որի հետևանքով վնասվել էին մի քանի հարյուր հազար հաշիվներ՝ հարթակ, որը լայնորեն օգտագործում են կառավարության անդամներն ու պաշտոնյաները։ Մեկ այլ գործողությամբ հաքերները կեղծ Signal հաշիվ էին ստեղծել՝ ներկայանալով Հայաստանում ԵՄ դեսպան Վասիլիս Մարագոսի անունով և ՀԿ ղեկավարներին հրավիրելով կեղծ գագաթնաժողովի։ Գագաթնաժողովների նախաշեմին Պապյանը մեկ առավոտում հաշվել էր վեց-յոթ սրացումներ Թելեգրամում, որտեղ միևնույն պատմվածքն էր տարածվում՝ Հայաստանը անդառնալի կետում է, և Ռուսաստանը կպատժի երկիրը այս գագաթնաժողովների համար։ «Հայաստանի ժողովրդավարական ինստիտուտները գործում են և իրական առաջընթաց են արձանագրել, բայց նրանք ճնշման տակ են»,- ասել է գագաթնաժողովներին մասնակցող Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղար Ալեն Բերսեն։ Նրա հիմնական մտահոգությունները հունիսի ընտրությունների առաջ են՝ արտաքին միջամտություն, ապատեղեկատվություն և առցանց բևեռացում։ Եվրոպական առաջնորդները Երևան են ժամանում քաղաքացիական առաքելությունների և առաջիկա երկու տարում վիզային ռեժիմի ազատականացման խոստումներով, սակայն չկա ԵՄ-ին անդամակցության ժամանակացույց, պաշտպանական պարտավորություններ կամ ռուսական գազը փոխարինելու ծրագիր։ Առանց այդպիսի հստակ երաշխիքների Հայաստանի «հավասարակշռման» քաղաքականությունը Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև դեռ հեռու է ավարտից։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
