Կկարողանա՞ Սթարմերի ռազմական վերանայումը համարժեք պատասխան տալ մեզ սպառնացող վտանգներին
Խաղաղ քաղաքային մի տարածքում՝ հեռու աչքից հեռու փողոցում, կանգնած են մի քանի մոխրագույն շենքեր, որոնց արժեքը հասնում է հարյուրավոր միլիոնավոր ֆունտերի։ Դրանցից մեկում, խիստ հսկվող ցանկապատի հետևում, այս հանգստյան օրերին մի քանի աշխատակիցներ ձեռքով են հավաքում Storm Shadow հրթիռներ։ Դրանցից յուրաքանչյուրը արժե հարյուր հազարավոր ֆունտեր և պահանջում է ամիսների աշխատանք ու բարդ բաղադրիչների համադրություն։ Այս հրթիռները՝ փոքր ինքնաթիռների նման, արդեն թռիչքներ են իրականացրել Ուկրաինայի երկնքում՝ ունենալով մինչև 250 կիլոմետր հեռահարություն։ Դրանք դարձել են Մեծ Բրիտանիայի աջակցությունը նախագահ Զելենսկու՝ ՌԴ նախագահ Պուտինին զսպելու փորձերին։ Իսկ այդ արտադրամասում, որն ամբողջովին կտրված է եվրոպական ճակատի բորբոքված մարտերից, տիրում է լիակատար լռություն։ Մեզ թույլատրվել է մոտիկից տեսնել հրթիռները, քանի որ երկուշաբթի վարչապետը պատրաստվում է ներկայացնել զինված ուժերի և ազգային անվտանգության նոր ռազմավարական վերանայում։ Սիր Քիր Սթարմերն արդեն հայտարարել է, որ «ապրում ենք նոր և վտանգավոր դարաշրջանում», որտեղ թշնամաբար տրամադրված Ռուսաստանը և նրա դաշնակիցները փորձում են թուլացնել և ապակայունացնել Արևմուտքը, իսկ ԱՄՆ-ը՝ ի տարբերություն նախկինի, այժմ պակաս պատրաստակամ է պաշտպանել Եվրոպան։ Համապատասխանում է արդյոք այս վերանայումն այն վտանգներին, որոնց մասին մեզ զգուշացնում են քաղաքական գործիչները։ Վերջին տարիներին, երբ Մեծ Բրիտանիայում հարաբերական խաղաղություն էր տիրում, քաղաքական և հանրային ուշադրությունը պաշտպանության ոլորտի հանդեպ թուլացել էր։ Ինչպես նշում է նախկին նախարարներից մեկը, սառը պատերազմից հետո Մեծ Բրիտանիան հիմնականում զբաղված էր դաշնակիցներին վստահություն ներշնչելով, չնայած մի շարք ծանր պատերազմների Մերձավոր Արևելքում։ Բայց այդ ընթացքում պաշտպանական ծախսերը կրճատվել են, իսկ բանակի հնարավորությունները՝ «հավասարը հավասարի» պատերազմ մղելու, նվազել։ Պաշարների պակասը, սպառազինության դանդաղ համալրումը և անհասանելի նոր տեխնիկան դարձել են լուրջ մտահոգություններ։ Բրիտանական բանակը՝ պաշտպանության նախարար Ջոն Հիլեյի խոսքերով, ներկայում «դատարկված» է։ Այնուամենայնիվ, իշխանությունները հիմա կանգնած են նոր ու իրական սպառնալիքի առջև և փորձում են լուծումներ գտնել։ Ինչպես ընդգծում է մեկ այլ նախկին նախարար, Ուկրաինայում շարունակվող պատերազմի պայմաններում՝ «եթե ցանկանում ես իրապես զսպել Ռուսաստանին, պետք է հասկացնես նրանց, որ ՆԱՏՕ-ի հետ կատակելը տանելի չի լինի»։ Իսկ այս ամենին գումարվում է Դոնալդ Թրամփի՝ եվրոպական պաշտպանությանը ֆինանսապես քիչ ներգրավվելու մոտեցումը, ինչպես նաև Չինաստանի՝ Թայվանին սպառնացող վտանգը, որին հատուկ անդրադարձել է ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Պիթ Հեգսեթը։ Ի՞նչ սպասել մոտալուտ վերանայումից՝ թե՛ ներկայիս իրադրության, թե՛ երկարաժամկետ հեռանկարի համար։ Չնայած վերանայման ամբողջական տեքստը կհրապարակվի երկուշաբթի, արդեն պարզ է, որ այն կընդգծի միջուկային զենքի կարևորությունն ու Մեծ Բրիտանիայի հանձնառությունը ՆԱՏՕ-ի հանդեպ։ Առաջնային է նաև բանակի արդիականացումը, հատկապես հաշվի առնելով Ուկրաինայի պատերազմում անօդաչու թռչող սարքերի ու տեխնոլոգիական վերազինման դերակատարությունը։ Արդեն արվել են հայտարարություններ՝ կիբերհարձակումներից պաշտպանության և նոր տեխնոլոգիաների ներդրման վերաբերյալ։ Վերանայումն ընդգծելու է նաև հասարակության ավելի մեծ ներգրավվածության անհրաժեշտությունը։ Կառավարության ներկայացուցիչը նշում է, որ անհրաժեշտ է ազգային դիմակայունության գաղափարը տարածել ողջ հասարակության մեջ։ Սա, ըստ ամենայնի, կներառի նոր արտադրությունների գործարկում բրիտանական արդյունաբերության կողմից, կադետական ծրագրերի ընդլայնում և պահեստայինների թվի ավելացում։ Բացի այդ, քննարկվում է նաև «Նոր Ազգային Պաշտպանական Ծառայության»՝ քաղաքացիական ուժի ստեղծումը, որը կպաշտպանի կենսական նշանակության ենթակառուցվածքները՝ էլեկտրակայաններ, օդանավակայաններ, կապի հանգույցներ։ Ինչպես նշում է մեկ այլ աղբյուր, նման հասարակական ներգրավվածություն Մեծ Բրիտանիան ունեցել է միայն Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի ժամանակ։ Նախկին նախարարներից մեկը կատակով հավելում է՝ «մենք չենք ասում, որ բոլորն գնան և ապաստան կառուցեն», բայց կառավարության նպատակը հասարակության մտածողության փոփոխությունն է՝ ուղղված ազգային անվտանգության ապահովմանը։ Կկարողանա՞ այս ամենը իրական փոփոխություն բերել։ Չնայած պաշտոնական աղբյուրները խոստանում են «արմատական» և «հեղափոխական» վերանայում, որոշ փորձագետներ զգուշացնում են, որ իրականում լուրջ փոփոխություններ չպետք է ակնկալել։ Նախկին պաշտպանության նախարարներից մեկը նշում է, որ կառավա
րությունն ուռճացնում է սպասելիքները, իսկ վերանայումը, հնարավոր է, լցված լինի լավ հնչող գաղափարներով, որոնք դժվար թե կյանքի կոչվեն։ Պաշտպանության նախարարության գլխավոր քարտուղար Դեյվիդ Ուիլյամսն էլ արդեն բացահայտ հայտարարել է, որ մինչև աշուն մանրամասներ չեն լինի՝ կոնկրետ ինչ են պատվիրելու, երբ և ինչքան կծախսեն։ Վարչապետն արագացրել է իր պլանը՝ մինչև 2027 թվականը պաշտպանության վրա ՀՆԱ-ի 2.5 տոկոսը ծախսելու՝ ի տարբերություն նախապես սահմանված 2029-ի։ Իսկ պաշտպանության նախարարը շաբաթ օրը նշել է, որ «անվիճելի է», թե 2034-ից ոչ ուշ Բրիտանիան ծախսելու է ՀՆԱ-ի 3 տոկոսը։ Բայց այդ ամենը դեռ չի լուծում հիմնական խնդիրները։ Առաջինը՝ նույնիսկ 2.5 տոկոսը, երբ հաշվի են առնվում գնաճը և հանրային սեկտորի աշխատավարձերի բարձրացումը, հարցականի տակ է՝ արդյոք բավարար է ներկայիս պլանների իրականացման համար։ Երկրորդ՝ ֆինանսների նախարարն արդեն նշել է, որ պատրաստ չէ կրկին փոխել բյուջետային կանոնները, ինչը նշանակում է, որ ընդհանուր բյուջեն խիստ սահմանափակ է։ Երրորդ՝ պաշտպանության վրա արված յուրաքանչյուր ծախս՝ այն գումարն է, որը չի ուղղվում առողջապահության կամ սոցիալական պաշտպանության ոլորտներին, և ոչ բոլոր լեյբորիստ պատգամավորներն են պատրաստ ավելացնել ռազմական ծախսերը՝ սոցիալական հատկացումների հաշվին։ Չորրորդ՝ ավելի մեծ ռազմավարական հարց կա. արդյոք 2030-ականներին խոստացված ավելացված ծախսերը համարժեք են ներկայի սուր սպառնալիքներին։ Հունիսի վերջին Հաագայում նախատեսվում է ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողով, որտեղ դաշինքի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն ակնկալում է, որ դաշնակիցները կանցնեն ՀՆԱ-ի 3 տոկոս պաշտպանական ծախսերին։ ԱՄՆ-ը նույնիսկ պահանջում է 5 տոկոս սահման, և եթե դա չլինի, ապա գոնե թոշակներն ու վետերանների առողջապահությունը չհամարել պաշտպանական ծախս։ Ակնկալվում է, որ գագաթնաժողովը կարող է սահմանել նոր նպատակ՝ 3.5 տոկոս ՀՆԱ պաշտպանական ծախսերի համար մինչև 2032 կամ 2035 թվականը։ Այդ դեպքում Մեծ Բրիտանիան կարող է հետ մնալ դաշնակիցներից։ Միգուցե հենց սա է առավելագույնը, ինչ կառավարությունն այժմ կարող է անել ֆինանսական ու քաղաքական առումներով։ Սակայն երբ վարչապետը հայտարարում է, որ պաշտպանությունը պետք է դառնա կառավարության «կենտրոնական կազմակերպիչ սկզբունքը», հարց է, թե արդյոք քաղաքականությունը կկարողանա համընթաց շարժվել արագ փոփոխվող սպառնալիքների հետ։ Այս շաբաթ կառավարությունը լուրջ վերահսկողության տակ կլինի՝ պարզելու համար՝ իսկապե՞ս մենք հետևում ենք ժամանակին։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
