Իսրայել-Իրան բախումներ. Որո՞նք են ամենավտանգավոր սցենարները
Այս պահին Իսրայելի և Իրանի միջև հակամարտությունը կարծես սահմանափակվում է հենց այդ երկու երկրների միջև։ ՄԱԿ-ում և այլ միջազգային հարթակներում հնչում են զսպվածության կոչեր։ Բայց ի՞նչ կլինի, եթե այդ կոչերը անտեսվեն։ Ի՞նչ կլինի, եթե բախումը խորանա և տարածվի։ Ահա մի քանի հնարավոր, վատթարագույն զարգացումներ։ Չնայած ԱՄՆ-ի կտրուկ հերքումներին՝ Իրանը վստահ է, որ ամերիկյան ուժերը կամ աջակցել են, կամ առնվազն լուռ հավանություն են տվել Իսրայելի հարվածներին։ Իրանը կարող է թիրախավորել ամերիկյան օբյեկտներ Մերձավոր Արևելքում՝ Իրաքում տեղակայված հատուկ նշանակության ստորաբաժանումներ, Ծոցի տարածքի ռազմաբազաներ, ինչպես նաև դիվանագիտական ներկայացուցչություններ։ Թեև Իրանի դաշնակիցներ համարվող «Համաս»-ը և «Հըզբոլլահ»-ը թուլացել են, Իրաքում գործող իրանամետ զինված խմբերը դեռ ուժեղ են և զինված։ ԱՄՆ-ն վաղուց էր կանխատեսում նման վտանգ և արդեն իսկ դուրս է բերել որոշ անձնակազմ։ Միաժամանակ հրապարակային հայտարարություններով Վաշինգտոնը նախազգուշացրել է Թեհրանին՝ իր քաղաքացիների դեմ հարձակման լուրջ հետևանքների մասին։ Ի՞նչ կլինի, եթե, օրինակ, Թել Ավիվում կամ այլուր սպանվի ամերիկացի քաղաքացի։ Դոնալդ Թրամփը կարող է ստիպված լինել արձագանքել։ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուին վաղուց են մեղադրում՝ ԱՄՆ-ին Իրանի դեմ պատերազմում ներգրավելու ցանկության մեջ։ Ռազմական վերլուծաբաններն ընդգծում են, որ միայն ԱՄՆ-ն ունի այնպիսի ռազմաօդային միջոցներ և հզոր ռումբեր, որոնք ի վիճակի են ներթափանցել Իրանի ամենախորը պաշտպանված ատոմային օբյեկտները, հատկապես Ֆորդոյի կայանը։ Թրամփը իր համակիրներին խոստացել էր չսկսել նոր «անվերջ պատերազմներ» Մերձավոր Արևելքում։ Սակայն ԱՄՆ-ում բազմաթիվ հանրապետականներ աջակցում են թե՛ Իսրայելի կառավարությանը, թե՛ այն համոզմանը, որ այժմ լավագույն պահն է՝ ռեժիմափոխություն նախաձեռնելու Թեհրանում։ Բայց եթե ԱՄՆ-ն ներգրավվի որպես ուղիղ պատերազմող կողմ, դա կդառնա հսկայական էսկալացիա՝ ծանր և երկարաժամկետ հետևանքներով։ Եթե Իրանը չկարողանա հարվածել Իսրայելի լավ պաշտպանված ռազմավարական օբյեկտներին, կարող է թիրախ դարձնել Ծոցի երկրները՝ հատկապես այն պետությունները, որոնք, Իրանի կարծիքով, տարիներ շարունակ աջակցել են նրա հակառակորդներին։ Այդ տարածաշրջանում շատ են էներգետիկ և ենթակառուցվածքային օբյեկտները։ Հիշենք՝ 2019-ին Իրանը մեղադրվում էր Սաուդյան Արաբիայի նավթահանքերի վրա հարձակում իրականացնելու համար, իսկ նրա հութի դաշնակիցները 2022-ին հարվածեցին Արաբական Միացյալ Էմիրությունների թիրախներին։ Չնայած վերջին տարիներին Իրանի և որոշ արաբական երկրների հարաբերություններում որոշակի հաշտեցում է նկատվել, այդ երկրները շարունակում են ամերիկյան ռազմաբազաներ հյուրընկալել։ Բացի այդ, որոշ պետություններ նույնիսկ գաղտնի աջակցել են Իսրայելին՝ պաշտպանվելով իրանական հրթիռներից։ Եթե Ծոցի տարածաշրջանը ևս հարձակման ենթարկվի, ապա այդ երկրներն էլ կարող են պահանջել ԱՄՆ-ի օդուժի օգնությունը՝ ինչպես իրենց, այնպես էլ Իսրայելի պաշտպանելու համար։ Ի՞նչ կլինի, եթե Իսրայելի հարձակումը ձախողվի։ Եթե Իրանի ատոմային օբյեկտները չափազանց խորն են կամ լավ պաշտպանված, իսկ 400 կգ 60 տոկոսով հարստացված ուրանը՝ որը մի քանի քայլ է զենքային մակարդակի հասնելուց և կարող է բավարարել մոտ 10 ռումբի համար՝ չոչնչացվի։ Կա ենթադրություն, որ ուրանը թաքցված է խորը հանքերում։ Իսրայելն, իհարկե, սպանել է մի շարք գիտնականների, սակայն Իրանի գիտական փորձառությունը ռմբակոծությամբ հնարավոր չէ վե
րացնել։ Ի՞նչ կլինի, եթե հարձակումը համոզի Իրանի ղեկավարությանը, որ միակ պաշտպանական ուղին հնարավորինս արագ միջուկային զենք ձեռք բերելը կլինի։ Ի՞նչ կլինի, եթե նոր զինվորական առաջնորդները, ովքեր հիմա նստած են հրամանատարական սեղանի շուրջ, ավելի հանդուգն լինեն, քան իրենց նախորդները։ Անգամ նվազագույնը՝ դա կարող է Իսրայելին ստիպել նոր հարձակումների գնալ՝ ամբողջ տարածաշրջանը մղելով անընդհատ հարվածների և հակահարվածների ցիկլի մեջ։ Իսրայելում սա կոչում են «խոտ հնձելը»։ Նավթի գները արդեն բարձրանում են։ Ի՞նչ կլինի, եթե Իրանը փորձի փակել Հորմուզի նեղուցը՝ սահմանափակելով նավթի տեղափոխումը։ Ի՞նչ կլինի, եթե Արաբական թերակղզու մյուս կողմում՝ Եմենում, հութիները կրկնապատկեն Կարմիր ծովում առևտրային նավերի դեմ հարձակումները։ Նրանք Իրանի վերջին ակտիվ դաշնակիցներն են՝ հայտնի իրենց անկանխատեսելիությամբ և բարձր ռիսկի պատրաստակամությամբ։ Աշխարհի բազմաթիվ երկրներում արդեն իսկ ծախսերի ճգնաժամ է, իսկ նավթի գնի բարձրացումը կխթանի գլոբալ գնաճը՝ ավելի ծանրաբեռնելով համաշխարհային տնտեսությունը, որն արդեն տուժում է Թրամփի մաքսային քաղաքականությունից։ Եվ չմոռանանք՝ միակ շահառուն նավթի թանկացման ֆոնին կլինի ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, որը նոր միլիարդավոր դոլարներ կստանա Ուկրաինայի դեմ պատերազմը շարունակելու համար։ Ի՞նչ կլինի, եթե Իսրայելին հաջողվի իր երկարաժամկետ նպատակը՝ Իրանի իսլամական հեղափոխական ռեժիմի տապալումը։ Չնայած Նեթանյահուն պնդում է, թե իր հիմնական նպատակը Իրանի միջուկային հնարավորությունների ոչնչացումն է, երեկվա հայտարարության մեջ նա հստակ նշեց նաև ռեժիմափոխության նպատակ։ Նա Իրանի «հպարտ ժողովրդին» դիմեց՝ նշելով, թե հարձակումը «ձեզ համար ճանապարհ է բացում ազատության հասնելու՝ բռնապետական և չարորակ ռեժիմից ազատվելու համար»։ Իրանի ռեժիմի անկումը որոշների համար գայթակղիչ հեռանկար է, հատկապես՝ Իսրայելում։ Բայց ի՞նչ վակուում կստեղծվի։ Ի՞նչ անկանխատեսելի զարգացումներ կարող են տեղի ունենալ։ Ի՞նչ տեսք կունենա քաղաքացիական պատերազմը Իրանում։ Շատերը դեռ հիշում են՝ ինչ պատահեց Իրաքում ու Լիբիայում, երբ այնտեղից վերացավ կենտրոնացված ուժեղ կառավարումը։ Ուստի, շատ բան կախված է այն բանից, թե ինչպես կզարգանա այս պատերազմը առաջիկա օրերին։ Ինչպե՞ս և ի՞նչ չափով կպատասխանի Իրանը։ Եվ կարո՞ղ է ԱՄՆ-ը զսպել Իսրայելին։ Այդ երկու հարցերի պատասխաններից շատ բան է կախված։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
