«Վերադառնալ Ուկրաինա». պատերազմից փախած ուկրաինացիները բողոքում են Լեհաստանում ենթարկվող ոտնձգություններից
Սվիտլանան ասում է, որ իր դուստրը շատ էր սիրում Լեհաստանում իր դպրոցը։ «Մենք տեղափոխվեցինք այլ շրջան, բայց նա չէր ցանկանում դպրոցը փոխել։ Այդքան շատ էր սիրում։ Հակառակն ուրիշ երեխաների հետ երբեք խնդիր չի ունեցել»,- ասում է 31-ամյա ուկրաինուհին։ Սակայն հիմա նա նշում է, որ թե՛ դպրոցում, թե՛ Լեհաստանում ընդհանուր մթնոլորտը փոխվել է։ «Երկու շաբաթ առաջ տուն եկավ ու պատմեց, որ մի տղա իրեն ասել է՝ «Վերադարձիր Ուկրաինա»։ Ես ապշեցի»։ Սվիտլանան նրանցից մեկն է, ովքեր պատմել են BBC-ին, որ վերջին ամիսներին Լեհաստանում ուկրաինացիների նկատմամբ վերաբերմունքը զգալիորեն վատթարացել է։ Շատերը պատմում են տրանսպորտում հնչող վիրավորանքների, դպրոցական միջավայրում ճնշումների և ինտերնետում ծագող ազգայնամոլական նյութերի մասին։ Լարվածությունը խորացրել է նաև Լեհաստանում ընթացող նախագահական ընտրարշավը, որի առաջին փուլը կայանալու է կիրակի։ Հաջորդ օրը, երբ Սվիտլանայի դստերը ասվել էր՝ «Վերադարձիր Ուկրաինա», իրավիճակը էլ ավելի սրվեց։ «Դասարանի վերևի դասարանի աղջիկները սկսեցին դժգոհել, որ նա ուկրաիներեն է խոսում։ Հետո սկսեցին ձևացնել, թե ընկնում են գետնին՝ բղավելով՝ «Հրթիռ է, պառկիր» և ծիծաղելով։ Դուստրս լաց լինելով վերադարձավ տուն»։ Մինչ այդ, ընդամենը օրեր առաջ Սվիտլանայի հայրենի քաղաքը հրթիռակոծվել էր՝ բազմաթիվ զոհերով, այդ թվում՝ երեխաների։ Նրա դուստրը սարսափած էր։ Սվիտլանան՝ ոչ իր իսկական անունով, վախենում է հետևանքներից, այդ պատճառով ցանկացել է անանուն մնալ։ Նա ցույց է տվել դպրոցականների հետ հաղորդագրությունները, որոնցում բողոքում է աղջկա նկատմամբ վերաբերմունքից։ Նրա խոսքերով՝ ուկրաինացիների նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունը նկատելի է նաև այլ վայրերում։ «Աշխատանքում շատերը ասում են՝ ուկրաինացիները եկել են ու վատ են իրենց պահում։ Իմ ուկրաինացի ընկերները նույնիսկ ուզում են վերադառնալ, որովհետև լեհերը մեզ չեն ընդունում։ Այստեղ ապրելը հիմա վախենալու է»։ Պաշտոնական տվյալներով՝ Լեհաստանում ապրում է մոտ 2.5 միլիոն ուկրաինացի, ինչը կազմում է երկրի բնակչության մոտ 7%-ը։ Պատերազմի սկսվելու՝ 2022-ի փետրվարին, Լեհաստանում համընդհանուր աջակցություն էր Ուկրաինային։ «Անհավատալի էր։ Ամեն օր մարդիկ զանգում էին՝ «Ինչպե՞ս կարող ենք օգնել»»,- պատմում է ակտիվիստ Նատալիա Պանչենկոն, Վարշավայում գործող «Stand with Ukraine» հիմնադրամի ղեկավարն ու կամավորական նախաձեռնություններից մեկը։ «Մարդիկ հումանիտար օգնություն էին կազմակերպում, փախստականներին տներում ընդունում, կիսվում ամեն ինչով՝ սնունդ, կացարան, նույնիսկ՝ սրտով»։ Երեք տարի անց Նատալիան ասում է՝ մեծամասնությունը դեռ աջակցում է Ուկրաինային, սակայն ավելացել են հակաուկրաինական դրսևորումները՝ հատկապես սոցիալական ցանցերում։ «Սկզբում դա մնում էր առցանց, բայց հիմա տեղափոխվել է իրականություն։ Խանութներում, հյուրանոցներում աշխատողներին սկսել են վիրավորել միայն այն պատճառով, որ ուկրաինական շեշտով են խոսում»։ Նրա խոսքով՝ ուկրաինացի փախստականների մեծ մասը խորը հոգեբանական վնասվածք ունի։ «Սա կանանց ու երեխաների խումբ է, ովքեր այստեղ են պատերազմի պատճառով։ Նրանց ընտանիքների անդամները զոհվել են, գերեվարված կամ առաջնագծո
ւմ են։ Եվ հիմա հենց այդ խումբն է թիրախավորվում»։ Հետազոտությունները ևս ցույց են տալիս՝ լեհերի վերաբերմունքը դեպի ուկրաինացիները վատթարացել է։ 2025 թվականի մարտին CBOS կենտրոնի հարցման համաձայն՝ լեհերի ընդամենը 50%-ն է կողմ ուկրաինացի փախստականներին ընդունելուն՝ 4 ամսում նվազելով 7 տոկոսային կետով։ Մինչդեռ երկու տարի առաջ այս ցուցանիշը 81% էր։ Մոտ 1 միլիոն ուկրաինացի պաշտոնապես գրանցված է որպես պատերազմի սկսումից հետո Լեհաստան ժամանած։ Լեհաստանն ուկրաինացի փախստականների վրա ծախսում է ՀՆԱ-ի 4.2%-ը։ Ուկրաինան դարձել է լուրջ քաղաքական թեմա Լեհաստանի նախագահական ընտրություններում։ Աջ ծայրահեղական Սլավոմիր Մենցենը, որն այս պահին երրորդ տեղում է հարցումներում, բացահայտ հակաուկրաինական հայտարարություններով է հանդես գալիս և կողմ է «համաձայնության» Ռուսաստանի նախագահ Պուտինի հետ։ Երկրորդ տեղում է պահպանողական Կարոլ Նավրոցկին, որը դեմ է Ուկրաինայի անդամակցությանը ԵՄ-ին ու ՆԱՏՕ-ին և փախստականների ֆինանսական աջակցությանը, սակայն աջակցում է պատերազմում Ուկրաինայի ջանքերին։ Լավագույն արդյունքներ ունեցող թեկնածուն Ռաֆալ Տժասկովսկին է՝ վարչապետ Դոնալդ Տուսկի կոալիցիայից, ով համարվում է ամենաուկրաինամետը։ Սակայն նույնիսկ նա խոստացել է կրճատել ուկրաինացիների համար նախատեսված սոցիալական օգնությունը։ Քաղաքագետ Մարչին Զաբորովսկու խոսքով՝ Տժասկովսկին ընտրապայքարում խուսափում է ընդգծել իր ուկրաինամետ դիրքորոշումը՝ փորձելով գրավել կենտրոնամետ ընտրողների ձայները։ «Նա արձագանքում է հասարակական տրամադրությունների փոփոխությանը։ Սկզբնական աջակցությունը զոհերին մարում է, բացասական վերաբերմունքը գերակշռում է, և այդ թեման արդեն այնքան էլ հարմարավետ չէ նրա համար»։ Մյուս աջ ծայրահեղական թեկնածու Գրեժորժ Բրաունը քննության է ենթարկվում՝ ընտրարշավի ժամանակ քաղաքապետարանի շենքից ուկրաինական դրոշը պոկելու համար։ Նա, ով վայելում է ընդամենը 3% աջակցություն, պարբերաբար քննադատում է Լեհաստանի «ուկրաինացման» allegedly գործընթացը։ Անցած շաբաթ Լեհաստանի կառավարությունն զգուշացրեց՝ Ռուսաստանն աննախադեպ փորձ է անում միջամտել ընտրություններին՝ լեհերին մոլորեցնող կեղծ տեղեկատվություն տարածելով։ Մոսկվան հերքում է բոլոր մեղադրանքները։ Միխալ Մարեկը, ով ղեկավարում է Լեհաստանում ապատեղեկատվության և քարոզչության մոնիտորինգի կենտրոն, նշում է, թե ինչպիսի նյութեր են շրջանառվում։ «Տարածվող հիմնական թեզերն են՝ ուկրաինացիները գողանում են լեհական բյուջեի գումարները, չեն հարգում մեզ, ուզում են կողոպտել ու սպանել մեզ և հենց նրանք են պատերազմի մեղավորը»։ Նրա խոսքով՝ այս տեղեկատվությունը սկզբում տարածվում է ռուսալեզու Telegram-ալիքներում, հետո Google Translate-ով թարգմանվում և մտցվում լեհական մեդիատարածք։ Մարեկը կապում է այս քարոզչությունը Լեհաստանում հակաուկրաինական տրամադրությունների աճի հետ՝ նշելով, որ ավելի ու ավելի շատ լեհեր են դրա ազդեցության տակ ընկնում։ «Իսկ իրական հետևանքները կերևան միայն ընտրություններից հետո՝ պարզ կլինի, թե որքան լեհեր կքվեարկեն բացահայտ պրոռուս թեկնածուների օգտին»։
Թարգմանվել է ԱԲ-ի միջոցով։
